प्रमाणवार्तिकम् (आचार्य धर्मकीर्ति - मनोरथनन्दि वृत्ति सहित बौद्ध न्याय महाग्रन्थ)

प्रमाणसिद्धिः ६९
दुःखसन्तानसंस्पर्शमात्रेणैवं दयोदयः ।
मोहश्च मूलं दोषाणां स च सत्त्वग्रहः;
विना ॥ १९८ ॥
तेनाद्यहेतौ न द्वेषो, न दोषोऽतः कृपा मता ।
नामुक्तिः पूर्वसंस्कारक्षयेऽन्याप्रतिसन्धिः ॥ १९९ ॥
अक्षीणशक्तिः संस्कारो येषां तिष्ठन्ति तेऽनघाः ।
मन्दत्वात् करुणायाश्च न यत्नः स्थापने महान् ॥ २०० ॥
तिष्ठन्त्येव पराधीना येषां तु महती कृपा ।
सत्कायदृष्टेर्विगमादाद्य एवाभवो भवेत् ॥ २०१ ॥
दयोदयस्तु दुःखसन्तानस्य संस्पर्शो दर्शनं तन्मात्रेणैव भवति । न
तत्र सत्त्वदर्शनापेक्षा ।
यथा दुःखदर्शनात् दयोत्पत्तिः, तथापकारिणि द्वेषोऽपि स्याद् ? इत्याह—
मोहश्च मूलमादिकारणं दोषाणाम्, स च मोहः सत्त्वग्रहः ॥ १९८ ॥
उन्मूलितसत्त्वदृष्टेश्च तेन सत्त्वग्रहेण विनाऽऽद्यहेतावपकारिणि न द्वेषो-
ऽस्ति; आत्मनोऽदर्शनात् तदपकारान्यभावात् । अतो दोषमूलस्यात्मग्रहस्या-
भावादुत्पद्यमाना कृपा न दोषो मता ।
यदि पूर्वकर्मवेधतस्तदैव न निर्वाणम्, तदा सांसारिकतैव स्याद् ?
इत्याह—नामुक्तिः, किन्तु मुक्तिरेव पूर्वसंस्कारक्षये पूर्वकर्मवेधक्षये सत्यन्यस्य
दुःखस्य हेतुवैकल्यादप्रतिसन्धितः ॥ १९९ ॥
येषां पुनर्महाकृपाणां प्रणिधानपरिपूष्टस्य जन्माक्षेपककर्मणः संस्कारोऽक्षी-
णशक्तिः, तेऽनघाः सम्यक्सम्बुद्धाः यावदाकाशं तिष्ठन्त्येव । श्रावकाणां तु
कर्मणो नियतकालस्थितिकदेहाक्षेपकत्वान्मन्दत्वात् करुणाया यत्नश्च महान्
स्थापने नास्तीति न सदा स्थितिः ॥ २०० ॥
तिष्ठन्त्येव सर्वदा ते पराधीनाः परेषामुपकरणीकृतात्मनो महामुनयः ।
येषामकारणवत्सलानां महती कृपा ।