प्रमाणवार्तिकम् (आचार्य धर्मकीर्ति - मनोरथनन्दि वृत्ति सहित बौद्ध न्याय महाग्रन्थ)

विचारः ] परार्थानुमानपरिच्छेदः ४१३
सुवर्णमाषकादीनां१ संख्यासाम्यं न युज्यते ॥ १५८ ॥
सर्षपादा महाराशेरुत्तरोत्तरवृद्धिमत् ।
गौरवं कार्यमालाया यदि नैवोपलभ्यते ॥ १५९ ॥
आ सर्षपाद् गौरवं तु दुर्लक्षितमनल्पकम् ।
तुल्यं तत्कारणं कार्यगौरवानुपलक्षणात् ॥ १६० ॥
नन्वदृष्टांशुवत् सोऽर्थो न च तत्कार्यमीक्ष्यते ।
भवेत् । यत्र त्वेक एव सकृत् पांशुराशिः संयोगाज्जायते, तत्रैकस्य द्रव्य-
स्याल्पीयो गौरवं भवति, न चास्त्येतत् ।
किञ्च—तस्माद् गौरवभेदात् पृथक् प्रत्येकं माषकादौ तोलिते पिण्डा-
वस्थयोः सह चापरैर्माषकादिभिस्तोलिते सुवर्णमासकादिभिन्नायाः संख्यायाः
साम्यं न युज्यते । मासकावयविनां विनाशे तत्संख्यानां गौरवाणां च नाशा-
देकं सुवर्णमित्येव स्यात् । दृश्यते च प्रत्येकं माषकादीनां तुलायां यावती संख्या,
तावत्येव सहतोलितानामपि ॥ १५६–१५८ ॥
अथ रक्तिकायाश्चतुर्थो भागः सर्षपः, तस्मादारभ्य आमहाराशेः स्थूला-
वयविनं यावत् क्रमवृद्धिमतां कार्याणां मालाया उत्तरोत्तरवृद्धिमद् गौरवं
सदपि नोपलभ्यत इति यंदुच्यते ॥ १५९ ॥
तदा आसर्षपात् सर्षपादारभ्य द्व्यणुकं यावत् पूर्वं पूर्वं गौरवं तद्
दुर्लक्षितमनल्पकमिति सुतरामनुपलभ्यं स्यात् । सर्षपादुत्तरं तु गौरवं स्वयमेव
दुर्लक्षमिष्टमिति कार्यद्रव्यगौरवानुपलक्षणात् तस्य कार्यद्रव्यस्य कारणं
परमाणवः पारिशेष्यात् तोल्यं स्यात् । न च परमाणूनां गुरुत्वादिगुणोपलम्भोऽस्ति ।
तदनुपलक्षणेन च नावयविनः परमाणूनां वोपलम्भोऽस्तीति सर्वथार्थानाम-
प्रतिपत्तिः स्यात् ॥ १६० ॥
ननु गुरुत्वाप्रतीतावपि अंशुः प्रतीयते, तद्वदवयव्यादिकमपि प्रत्येष्यते ?
इत्याह— न च गुरुत्वानुपलक्षणेऽप्यंशुरिव सोऽर्थोऽवयव्यादिरीक्ष्यते । न च
तत्कार्यं गौरवावरणादिरीक्ष्यते । तस्मादप्रत्यक्षतैव सर्वथा स्यात् ।
१. क्रमेण माषकादीनां—पाठा० ।