प्रमाणवार्तिकम् (आचार्य धर्मकीर्ति - मनोरथनन्दि वृत्ति सहित बौद्ध न्याय महाग्रन्थ)

हेतवः प्रवितन्यन्ते सर्वे ते व्यभिचारिणः ।
सर्वथाऽनादिता सिध्येदेवं नापुरुषाश्रयः ॥ २४५ ॥
तस्मादपौरुषेयत्वे स्यादन्योऽप्यनराश्रयः ।
म्लेच्छादिव्यवहाराणां नास्तिक्यवचसामपि ॥ २४६ ॥
अनादित्वाद् तथाभावः;
पूर्वसंस्कारसन्ततेः ।
दर्शनात् । ये हेतवः—"यद्वेदाध्ययनं तद्वेदाध्ययनपूर्वकम्, न करणपूर्वकम्,
यथा यः पथिकाग्निः स ज्वालापूर्वको नारणिन्निर्मथनपूर्वकः¹" इत्यादयः
प्रवितन्यन्ते विस्तार्यन्ते, सर्वे ते व्यभिचारिणोऽनैकान्तिकाः; न हि वेदाध्य-
यनमित्येवाध्ययनपूर्वकं कृत्वा करणपूर्वकस्याप्यध्ययनस्योपपत्तेः, अरणिन्निर्मथनस्य
च वह्नेर्भावाविरोधात् ।
भवतु वा । एवं वेदाध्ययनमध्ययनपूर्वतासाधनम्, तथापि सर्वथाऽना-
दिता वेदाध्ययनस्य सिध्येत् डिम्भकपांशुकीडादीनामिव । नापुरुषाश्रयः
पुरुषाश्रयणाभावस्तु न सिध्येत् । डिम्भकपांशुकीडादयो हि दर्शनपूर्वका अनाद-
यश्च । न चापौरुषेयाः; डिम्भकैरेव क्रियमाणत्वात् । एवं शब्दा अप्यध्येतृभिरेव
क्रियन्ते, न तु स्वयमात्मानं ध्वनयन्ति येनापौरुषेयाः स्युः । अनादिस्तादृक्
करणक्रमः; पुरुषपरम्पराया अनादेरागतत्वात् ॥ २४५ ॥
अथानादित्वादेवापौरुषेयता ? इत्याह—तस्मादनादित्वादपौरुषेयत्वे साध्ये
स्यादन्योऽप्यपौरुषेयोऽनराश्रय इति प्रसङ्गः ।
तमेवाह—म्लेच्छादेर्व्यवहाराणां मातृविवाहमुक्तिप्रापणमारणादीनां
नास्तिक्यवचसामपि परलोककर्मफलाद्यपवादिनामनादित्वात् तथाभावोऽपौ-
रुषेयत्वं स्यात् ।
यदि पौरुषेयाः, कथमनादयः ? इत्याह—पूर्वसंस्कारादनादेः सन्ततेः
सन्तानेन प्रवृत्तेः। अथानादित्वात् म्लेच्छादिव्यवहाराणाम्नापौरुषेयतास्तु ? इत्याह—
१. नावारणि०—रा० ।