पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

१३८ श्रेढीव्यवहारः
सङ्कलितं व्यक्तेन सङ्कलितेनामुना¹ २५२ सममिति न्यासः—
| या १२ | रू १५६ |
| या ० | रू २५२ |
पक्षयोरपवर्तनं द्वादशभिर्विधाय² न्यासः³—
| या १ | रू १३ |
| या ० | रू २१ |
‘संशोध्याव्यक्तमि’त्यादिना (लब्धम)व्यक्तप्रमाणं रूॅ ८, एतदादिधनम् ।
अथान्तधनं न ज्ञायते तदा⁴ यावत्तावत्परिकल्पनयाऽऽनीतगणितेन व्यक्तं गणितं स्पर्धयेत्त-
तोऽन्त्यस्वरूपं व्यक्तं भवतीति । इत्थं च कर्म—आॅ ८, अन्त्य⁶ या १, ग २४, आद्यन्तवलय-
धनयुतिः या १ रूॅ ८, दलं या | १/२ | रूॅ ४, वलयै २४ राहतं या १२ रूॅ ६६, एतद्व्यक्तसङ्कलितं
व्यक्तेनामुना २५२ सममिति न्यासः—
(या १२ रू ६६
या ० रू २५२
द्वादशभिरपवर्तिते)
या १ रूॅ ८
(या ० रू २१)
‘संशोध्याव्यक्तमि’त्यादिना लब्धमव्यक्तप्रमाणं १३, एतदन्त्यधनम् ।
अथ पदं न ज्ञायते (तदा) अव्यक्तसङ्कलित्तानयनं यथा—आॅ ८, अ १३, ग या १,
आद्यन्तवलयधनयुतिः रूॅ २१, दलं | २१/२ |, वलयैरिति गच्छेन या १ आहते८ या २१/२, एतद्-
व्यक्तसङ्कलितं व्यक्तेनामुना २५२ सममिति समच्छेदीकृत्य छेदराशिना⁹ न्यासः¹⁰—
या २१ रूॅ ०
या ० रू ५०४
पक्षयोरेकविंशत्याऽपवर्तनं
(या १ रू ०
या ० रू २४)

---

¹ ॰मुना १५२ सममिति न्यासः | या १२ | ऊ १५६ | ² ॰धान ।
| या ० | ऊ २५२ |
³ न्यासः या १ | ऊ १ | ⁴ ऊ । ⁵ तदाया । ⁶ अत्र या १६ । ⁷ दंलं । ८ ग्राहते | १/२ | ।
या ० | २१३ |
⁹ च्छेदराशि । १० न्यासः या २१ ऊ ॰ या ॰ ऊ ५४ ।