पाटीगणित (श्रीधराचार्य - प्राचीन संस्कृत टीका एवं प्रो. कृपाशंकर शुक्ल सविस्तार व्याख्या)

श्रेढीव्यवहारः १२३
अथ द्वितीयोदाहरणेऽज्ञाते पदे न्यासः—
आ २, उ ३, गच्छो न ज्ञायते, सङ्कलितम् | ५/८ | ।
कर्म—फलतः ५/८ | अष्टहतात् ५, उत्तरेण ३ | हतात् १५, आदे २ द्विघ्नस्य ४ प्रचयस्य
चास्य ३ विवरं १ अस्य कृत्या१ | १ | युक्तात् १६, मूलं ४, मुखं २ द्विगुणं ४ अनेनोनं२ शून्यं ०,
चयेन ३ सहितं ३, द्वयुद्धृतं | ३/२ |, चयेन ३ उद्धृतं १/२, पदप्रमाणम्३ | १/२ | ।
अथ तृतीयोदाहरणे पदेऽज्ञाते न्यासः—
आ २, उ ५, गच्छो४ न ज्ञायते, सङ्कलितम्५ ० ।
कर्म—अष्टोत्तरहतफलात्६ ०, आदे २ द्विघ्नस्य ४ प्रचयस्य ५ विवरं १ अस्य कृत्या १
युक्तात् १, मूलं १, मुखेन २ द्विगुणेन ४ ऊनं ३+, चयेन (५) सहितं २, द्वाभ्यामुद्धृतं १, चयेन
५ उद्धृतम् | २/५ |, एष गच्छः ।
अथ चतुर्थोदाहरणे पदेऽज्ञाते न्यासः—
आ १०, उ २+, गच्छो न ज्ञायते, सङ्कलितम् | ४५/२ | ।
कर्म७—फलात् | ४५/२ | अष्टहतात् | ४५/१ |, उत्तरेण च २+ हतात् ४५+, आदे १०
द्विघ्नस्य २० प्रच(य)स्य चास्य २+ विवरम् २२ अस्य कृत्या ४८४ युक्तात् ४४१, मूलं २१,
मुखेन १० द्विगुणेन २० ऊनं १, सचयं १+, द्वयुद्धृतं८ | १+/२ |, चयेन २+ उद्धृतं९ | ३/१ |, एष
गच्छः ।
अस्य चतुर्थोदाहरणस्य 'आदिः पदहृतगणित(त)मि'त्यतः प्रभृत्युदाहरणेषु टीका-
कृता त्रयाणामुदाहरणानामाद्याद्यानयनप्रकारे दर्शिते भूय आद्याद्यानयनप्रकारो१० न दर्शित इति
वृत्तिग्रन्थे मूलग्रन्थे चास्योदाहरणस्य दृष्टत्वादस्माभिर्लेखनावसर११ एव तदानयनप्रकारो दर्शित
इत्यलम् ।
अथास्यां श्रेढीगणितपरिपाट्यामुपयोगिधनर्णपरिकर्म श्रीश्रीधराचार्य आर्याभिनिबध्नाति
धनयोर्धनमृणमृणयोर्धनर्णयोरन्तरं समैक्यं खम् ।
खर्णैक्यमृणं धनशून्ययोर्धनं१२ शून्ययोः शून्यम् ॥
द्वयोर्धनराश्योर्योगो१३ धनं भवति । ऋणराश्योर्योगः१४ ऋणं भवति । धनराशि-
ऋणराश्योर्योगे कर्तव्ये अन्तरं कार्यम् । समैक्यमिति समयोर्धनराशेश्चर्णराश्योरैक्ये कर्तव्ये खं
शून्यं जायते । तथा शून्यस्य ऋणस्य च योगे ऋणं स्यात् । धनस्य शून्यस्य च योगो
धनं, द्वयोः शून्ययोर्योगः शून्यम् । इति सङ्कलितम् ।

१ कृत्वा । २ ऊन । ३ उद्धतं पदे प्र० । ४ गच्छ । ५ ०तम् • । ६ अष्टोत्तरफलहतफलात् • ।
७ कर्मे । ८ द्वयूद्धतं १/२ । ९ चयेन २ उद्धतं । १० भू याद्या० । ११ ०लिखना० । १२ धनं शू० ।
१३ ०योगं ।