पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

८८ सभाष्ये पाशुपतसूत्रे
आह—किं हसितादिवद् यथापाठक्रमेणैव क्राथनादयः प्र-
योक्तव्याः ? । किं वा प्रयोजनं कर्तव्यम् ? । तदुच्यते—परिभवादि-
निष्पत्त्यर्थम् । यस्मादाह--
येन परिभवं गच्छेत् ॥ १८ ॥
अत्र यच्छब्दः अतिक्रान्तापेक्षणे वीप्सायां च । परिभवः
पूर्वोक्तः । गच्छेदू इत्यवमानपरिभवपरिवादाः प्राप्तव्या इत्यर्थः । एवमत्र
व्यक्ताचार(अ० ३, सू० २)समासोक्तानां क्राथनादीनामाचाराणां
विस्तरविभागविशेषोपसंहारादयश्च व्याख्याता इत्यर्थः ॥ १८ ॥
आह—कियन्तं कालं परिभवादयः प्राप्तव्याः ? । कीदृशेन वा ? ।
तदुच्यते—
परिभूयमानो हि विद्वान्
कृत्स्नतपा भवति ॥ १९ ॥
अत्र परि सर्वतोभावे । भूय इत्यनेकशोऽवमानादयः प्राप्तव्याः ।
मान इत्यस्य पूर्वोक्तोऽर्थः । हिशब्दः कृत्स्नतपउत्कर्षे । उत्कर्षापेक्षो
द्रष्टव्यः । विद्या नाम (सा), या ग्रन्थार्थवर्तिपदार्थानामभिव्यञ्जिका
विप्रत्वलक्षणा । न्यायात् पदार्थानामधिगतप्रत्ययो लाभमलोपायाभिज्ञः
(अधिगतप्रत्ययस्य ?) विद्वानित्युच्यते । कृत्स्नमिति प्रयोगप्राप्तौ पर्याप्तिमधि-
कुरुते, न तु हर्षादिप्राप्तावित्यर्थः । कृत्स्नतपाः पर्याप्ततपाः साधक
इत्यर्थः । भवति इति भूतार्थवादो निस्संशयम् । यदा यमनियमेषु
दृढो भूत्वा क्राथनादीन् प्रयुङ्क्ते तदा कृत्स्नतपा भवति । कृत्स्नस्य
तपसो लक्षणमात्मप्रत्यक्षं वेदितव्यम् ॥ १९ ॥