पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

वचनात् पालको नित्यः । पालकनित्यत्वाच्च पाल्यमपि नित्यम् ।
कस्मात् ? । न ह्यसति पाल्ये पालक इत्येव । सति नित्यत्वे तान्येव
पश्वादीनि संयोजयति । मृल्लोहमयप्राकारादिवद् दृष्टान्तात् । वृत्ति-
लाभश्चोत्पत्तिरित्युच्यते । स्थितिस्थानशरीरेन्द्रियविषयाद्यायतनानां
परस्परोपकाराच्चानुग्रहः ईश्वरचोदनानुग्रहः, वियोजनं वृत्तिलोपश्च(?) ।
लोपोऽभावः । तस्मात् त्रिष्वपि कालेषु आसनस्थं कार्यं द्रष्टव्यम् ।
पृथिव्यां बीजवदित्यर्थः ॥ ५ ॥
आह — किं तत् कार्यं भगवान् युगपदुत्पादयति, क्रमशॊ वा ? ।
किं वा कर्मापेक्षः, अनपेक्षो वा ? । तदुच्यते — यथेष्टम् । यस्मादाह —
सार्वकामिक इत्याचक्षते ॥ ६ ॥
अत्र सर्वशब्दो विद्यादिकार्यनिरवशेषवाची द्रष्टव्यः । कामिक
इत्यत्रापि नस्त्रिकं चिन्त्यते । कामी कामः काम्यमिति च । तत्र
कामी ईश्वरः । कामोऽस्येच्छा । काम्यं विद्यादिकार्यम् । तदक्रमेण
क्रमशो वा यथेष्टमुत्पादयति । कस्मात् ? । कामित्वात् । अकर्मापेक्षित्त्वं
चास्यातएव सिद्धम् । कर्मकामिनश्च महेश्वरमपेक्षन्ते, न तु भगवानीश्वरः
कर्म पुरुषं वापेक्षते । अतो न कर्मापेक्ष ईश्वरः । इतिशब्दोऽर्थानां
निर्वचनत्वात् प्रकरणपरिसमाप्त्यर्थः । आह — कामित्वं तत्त्ववैधर्म्यं
कुर्यात् । कार्यत्वेन वा परिणामित्वम्, आत्मनो बन्धमोक्षविपर्ययं
वा कुर्यात् । तदुच्यते । यस्मादाह — आङ् इति । आङिति कार्य-
कारणत्वम् आत्मनो मुक्तानां च मर्यादा । तदुच्यते — उत्पाद्यानुग्राह्य-
(तिरोभाव्य) कल्पकत्वाभावकत्वेनापरिणामित्वम्, आत्मनो मुक्तानां च
पुनर्दुःखैरसंयोजनमित्येषा कारणमर्यादा । स्थाप्या च कार्य-