पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

आह—अकलुषमतिना साधकेन किं कर्तव्यम् ? । तदुच्यते—
चरितव्यम् । यस्मादाह—
चरतः ॥ १९ ॥
अत्र चरतः इति धर्मार्जनमधिकुरुते । भैक्ष्यचरणवत्
तपश्चरितव्यं, विहर्तव्यं तपसोऽर्जनं कर्तव्यं, न स्थेयमित्यर्थः ।
चरत इति वर्तमानकालः ॥ १९ ॥
अकलुषमतेश्चरतो वा अस्य का कार्यनिष्पत्तिः ? । तदुच्यते—
ततोऽस्य योगः प्रवर्तते ॥ २० ॥
अत्र ततः इति चर्यापदेशे । ततः चर्याभिनिवेशादनन्तरं
तज्जन्यधर्मादित्यर्थः । अस्य इति साधकापदेशे । योऽयमकलुष-
मतिश्चरति तस्येत्यर्थः । आह—किं भवतीति ? । तदुच्यते—योगः
प्रवर्तते । अध्ययनध्यानादिलक्षणः क्रियायोगश्चरतः प्रवर्तत इत्यर्थः ।
अत्रात्मेश्वरसंयोगो योगः प्रत्येतव्यः । प्र इति आदिकर्मणि, आरम्भे
भवति । यदा अकलुषमतिश्चरति तदा प्रवर्तत इत्यर्थात् । तत्र यतः
प्रवर्तते ? । विषयेभ्यः । प्रत्याहृतचित्तस्य यत् प्रवर्तते तद्योगः (१) ।
यथा प्रवर्तते ? । क्रमशः । येन प्रवर्तते ? । तपसा प्रवर्तते । (यस्य प्रवर्तते) ? ।
आत्मनः साधकस्य । यस्मिन् प्रवर्तते ? । योऽयमात्मन्यात्मभावः,
स महेश्वरे प्रवृतेत इत्यर्थः ॥ २० ॥
एवं यस्माद् द्रव्यावस्थानकालदेशक्रियाप्रयोगोच्चावचप्रयोजनयम-
नियमवृत्तित्सवत्यर्थप्राणायामप्रत्याहारनिमित्तप्रतिषेधसंशयनिर्यातनशौच-
नियोगफलोपायाश्च व्याख्याताः, अतोऽत्रायतनप्रकरणं समाप्तम् ॥
6