पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

मोचनान्मूत्रम् । मूत्रत्वाभिसम्बन्धाद्धि मूत्रं; लोकादिप्रसिद्धमित्यर्थः ।
पुरीषं नाम—यदेतत् पीतखादितावलीढानामाहारविशेषाणामध्यात्मिकेन
अग्निना परिपक्कमपानेन स्खलति तत् पुरीषम् । पुरान्निर्गतत्वात्
पुरीषत्वाभिसम्बन्धाद् वा पुरीषं, लोकादिप्रसिद्धमित्यर्थः । नकारो
दर्शनप्रतिषेधे । न द्रष्टव्यम् इत्यर्थः । अव इति अपवर्जनं नाम-
प्रतिषेधे जातिग्रहणेन्द्रियान्तरप्रतिषेधे चेत्यर्थः । ईक्ष दर्शने । यदेतन्निजं
बुद्धीन्द्रियं चक्षुरनेन चक्षुषा अनया बुद्ध्या मनुष्यादीनां मूत्रपुरीषं
न द्रष्टव्यम् । न तु गवादीनामित्यर्थः ॥ १२ ॥
आह—किं मूत्रपुरीषसन्दर्शनमात्रमेवास्य प्रतिषिध्यते ? ।
उच्यते—न । यस्मादाह—
स्त्रीशूद्रं नाभिभाषेत् ॥ १३ ॥
अत्र स्त्री च शूद्रश्च स्त्रीशूद्रम् । चार्थे द्वन्द्वसमासः । अत्र
स्त्री नाम सेयं लोकप्रसिद्धा स्तनजघनकेशवती हावभावविलासयुक्ता
पुरुषभावस्वभाविका दिव्या मानुषा अतिरतिरसो विषयमूर्तिरिति
कृत्वा प्रतिषिध्यते । अनुभाषणपूर्विका चास्याः प्राप्तिर्भविष्यतीत्यतः
स्त्री नाभिभाषितव्येत्यर्थः । शूद्रो नामायं लोकादिप्रसिद्धस्त्रिवर्ण-
परिचारकः । शोचनाद् द्रोहाच्च शूद्रः । स खल्वदयालुरिति
कृत्वा प्रतिषिध्यते । किमर्थम् ? । तेनाक्रुष्टश्चाभिहतश्च वा
क्रुद्धस्तद्वधार्थं प्रवर्तते । अतो जातिज्ञानतपःश्रुतहानिर्भवति ।
सूचिते चावमानाद्यभावेऽवमानाद्यभावात् सूचितैर्द्वयोरभावः (?) ।
१. मनुस्मृतिः ४—७७.