पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

प्रथमोऽध्यायः । १७
यस्मादुक्तं सूत्रतः—कृतम् (अ० ४, सू० ७) इत्यत्र । कृताप्रतिषेधा-
दकृतप्रतिषेधाच्च कृत्स्ना हिंसा तन्त्रे प्रतिषिद्धा द्रष्टव्येत्यर्थः ।
सा च हिंसा त्रिविधा भवति । दुःखोत्पादनम् अण्डभेदः
प्राणनिर्मोचनमिति । तत्र दुःखोत्पादनं नाम—क्रोशनतर्जनताडन-
निर्भर्त्सनादिवहुभेदोऽपि चतुर्विधस्यापि भूतग्रामस्य मनोवाक्काय-
कर्मभिरभिद्रोहो न कर्तव्यः । एवमहिंसा भवत्येतेषां जन्तूनाम् ।
(अण्डभेदो नाम)—दाहतापधूमोपरोधपरिहारार्थमग्निकरणादानसम्प्रदान-
प्रतिनिधानसन्धुक्षणादीनि न कुर्यात् ; नैव कारयेत् । (तथा
प्राणनिर्मोचनं नाम)—वस्त्रशिक्यभस्माधारभैक्ष्यमार्जनादीनि मुहु-
र्मुहुर्विवेचयितव्यानि । कस्मात् ? । प्राणिनो हि सूक्ष्मचारिणः
क्षिप्रमेव विलयं प्रयान्ति । तस्मात् सूक्ष्मैरङ्ग²पवित्रैः पक्ष्मचामरताल-
वृन्तैर्वस्त्रान्तरैर्वा मुहुर्मुहुर्विग्रन्थ्योदकेन³ वा । हरितेषु तृणेषु नसंसिक्ते
भूप्रदेशे भवति । वसन्तग्रीष्महैमन्तिकान्⁴ अष्टौ मासान् भिक्षुर्विचक्रमेत् ।
दयार्थं सर्वभूतानामेकत्र वर्षासु वसेत् ।
“ वर्षाभेदं तु यः कुर्याद् ब्राह्मणो योगदीक्षितः ।
प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात् प्रमुच्यते ॥
१. जरायुज (Womb-born), अण्डज (Egg-born), स्वेदज (Sweat-born)
and उद्भिज्ज (Seed-born).
२. Strainer.
३. The idea is to wash Vastra, Sikya &c., and cleanse the same
with water filtered through a close-meshed filter made of hair etc., the
washing being done on a grass-covered area free from mud. This is
to ensure cleanliness by removing dirt as well as by protecting from
possible contamination from the ground.
४. हैमन्तिक includes शिशिर also.
५. वर्षा includes शरद् also.
3