पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

पञ्चमोऽध्यायः । १३३
विच्छेदवचनाद् गम्यते । त्वा इति शून्यागारगुहावस्थितस्याध्ययन-
ध्यानधारणयन्त्रणादिकं गम्यते । आह—किं तत् ? । केभ्यो वा
छेत्तव्यम् ? । तदुच्यते—दोषाणां हेतुजालस्य मूलम् इति । अत्र
दोषाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः। कस्मात् ? । कामार्जनादिमूलत्वात् ।
यस्मादुक्तं—
“कामः क्रोधस्तथा लोभो भयं स्वप्नश्च पञ्चमः ।
रागो द्वेषश्च मोहश्च”
तथा अर्जनरक्षणक्षयसङ्गहिंसादयो दोषाः। अर्जनं नाम प्रतिग्रहजय-
क्रयविक्रयनिर्वेशादिषु वर्णिनां विषयार्जनोपायाः। एतेषु च विषयाणा-
मर्जने वर्ततात्मपीडा परपीडा वा अवर्जनीये भवतः । तत्र यद्यात्मानं
पीडयति, तेन इहैव लोके दुःखी भवति । स्यात् परं पीडयति, तत्रा-
प्यस्याधर्मो दुःखादिफलः संचीयते । तच्च दुःखं नान्योऽनुभवति, कर्तैवा-
नुभवति । अपिच किम्पाकफलोपमा विषयाः । तद्यथा श्रूयते—
“लवणसागरसन्निकर्षे कालयवनद्वीपे किम्पाका नाम विषवृक्षाः।
तत्फलान्यास्वादेनामृतोपमानि च केचिदज्ञानाद् गुडवद् भक्षयन्ति ।
भक्षितानि च तानि मूर्च्छां छर्दिं च जनयन्ति । तत्तीव्रदुःखाभिभूताः
पञ्चत्वमापुः । ”
“श्रुत्वा तु सुहृदां वाक्यं यो नरो ह्यवमन्यते ।
स दह्यते विपाकान्ते किम्पाकैरिव भक्षितैः ॥”
एवं किम्पाकफलोपमा विषयाः सेव्यमानाः सुखं जनयन्ति । परिणामे
संसारे जन्मनिमित्तत्वाद् दुःखानि प्रतिपद्यन्ते । इत्येवं विषयाणा-
मर्जने दोषं ज्ञात्वा विरज्यते शतानां सहस्राणां वा यदि कश्चित् । तथा-
ऽन्यः कथम् ? । अस्त्वेव विषयाणामर्जने दोषः । स भवतु तेषाम् ।