पाशुपत सूत्र (भगवान् लकुलीश - कौण्डिन्य प्रणीत पञ्चार्थभाष्य सहित पाशुपत दर्शन मूल)

१०६ सभाष्ये पाशुपतसूत्रे
अनेन विधिना रुद्रसमीपं गत्वा ॥ १९ ॥
अत्र अनेन इत्यनपेक्षणे । विधिना भस्मस्नानक्राथनादिनोपाये-
नेत्यर्थः । विधिनेति तृतीया । रुद्र इति कालोपदेशे । रुद्रस्य रुद्रत्वं
पूर्वोक्तम् । समीपम् इति योगपर्यायः । कथं गम्यते ? । विध्यनन्तरो-
क्तत्वात् । सति विधिविषयंत्वे पुरुषेश्वरयोर्विषयाधिकारकृतं वियोगं
दृष्ट्वा ज्ञानपरिदृष्टेन विधिनाध्ययनध्यानाधिकृतो विशुद्धभावः समीपस्थ
इत्यर्थः । गतिः प्राप्तिर्भावस्येत्यर्थः । क्त्वा इति विधिकर्मणोर्निष्ठा
॥ १९ ॥
आह—अत्रैवं विध्याचरणं समीपगमनं च कस्योपदिश्यते ? ।
उच्यते—न तीर्थयात्रादिधर्मवत् सर्वेषाम् । किन्तु संस्कारवद् ब्राह्मणस्यैव ।
यस्मादाह—
न कश्चिद् ब्राह्मणः पुनरावर्तते ॥ २० ॥
अत्र नकारोपदेशोऽन्याचरणप्रतिपत्तिप्रतिषेधार्थः । कश्चिद् इति
गृहस्थाद्यः । स्थानमात्रवैलक्षण्यदर्शनाद् ब्राह्मणेष्वेव कश्चिच्छब्दः ।
गृहस्थो ब्रह्मचारी वानप्रस्थो भिक्षुरेकवेदो द्विवेदस्त्रिवेदश्चतुर्वेदो गायत्री-
मात्रसारो वानेन विधिना रुद्रसमीपं प्राप्तः सन् न कश्चिद् ब्राह्मणः
पुनरावर्तत इत्यर्थः । ब्राह्मणग्रहणं ब्राह्मण्यवधारणार्थं, ब्राह्मण एव
नान्य इत्यर्थः । क्षेत्रज्ञे च ब्राह्मणसंज्ञा । कस्मात् ? । उपचयजन्म-
योगात् संस्कारयोगात् श्रुतयोगाच्च ब्राह्मणः । पुनःशब्दः पुनरावृत्ति-
प्रतिषेधे । यथा पूर्वं संज्ञानादिभिर्गत्वा आवर्तते पुनः पुनः तथानेन
विधिना रुद्रसमीपं गत्वा न सकृदावर्तते । पुनः पुनः सर्वथापि