पञ्चसायक (कविशेखर ज्योतिरीश्वर - कामकला एवं रति-शास्त्र संस्कृत मूल पाठ)
Panchasayaka of Kavishekhara Jyotirishvara with Commentary
कविशेखर ज्योतिरीश्वर (सम्पादक: पं. श्रीधर शास्त्री) द्वारा
[ १७ ]
अस्मिन्ग्रन्थे—
निषिद्धं नदीप्रदेशादिकं सुरतं-“नान्ययोनौ नायोनौ...न रजःस्वलां
नातुरां...न चैत्यचत्वरचतुष्पथो पवनश्मशानायतन सलिलौपर्हि जगुरु-
सुरालयेषु न सन्ध्ययोर्नाऽह्रसि व्यवायं गच्छेत्' इत्यादिभिर्वचनै
आयुर्वेदप्रसिद्धवातादिकोपकारित्वादिहेत्वनुसन्धानपूर्वकमेवेति स्प-
ष्टमेवैतच्छास्त्रस्य आयुर्वेदोपदेशानुगामित्वम्।
यानि चात्र देहशैथिल्याद्यापादकत्वेन आयुर्वेदोपदेशविरुद्धानि
करणानि प्रतिपादितानि, तानिकिल विलासिभिर्य साध्यायाः स्वस्य
च प्रकृतिसत्त्वस्वभावमदनातपत्रकालादिपर्यवेक्षणपूर्वक मुपास्यमानानि
न दोषकराणि" इति करणप्रकरणप्रारम्भ एव समुपदिष्टम्।
अपिच—
"यो भार्यायामृता मोहादङ्गेनेव प्रवर्तते ।
तस्य स्त्रीचेष्टिताकारो जायते षण्ढसंज्ञ
[ ११ ]
पथेनाऽनेन तद्धेतुमन्तरेण ऋतुकाले वर्जनीयतया प्रतिपादितस्य
विपरीतगमनस्य कैरपि कोऽयं प्रतिषेधाभिनिवेशोऽस्य शास्त्रस्य स्व-
रूपं स्यात् ।
ये च मूढा अश्लीलवद्बहिर्धार्य्यमस्य शास्त्रस्य मन्यन्ते, तैरिमा-
निम्नोक्ता उपदेशश्लोकाः सम्यक्परिशीलनीयाः—
ललिता परिणीता तु वनिता सा प्रशस्यते ।
दाम्पत्यसुखपीयूषसन्दोहं या प्रवाहयेत् ॥ १ ॥
कुटीरमपि दीनानां यया च समलंकृतम् ।
इन्द्रमन्दिरसौन्दर्यमहिमानं विडम्बयेत् ॥ २ ॥
प्रशस्ता च रतिः सैव यया तु हृदयस्थया ।
ध्वान्ते नितान्तं शान्तिः स्याल्लोकद्वयसुखावहा ॥ ३ ॥
विषयाम्भोधिकल्लोलाद् या च जीवनपादपम् ।
विशीर्णमूलं झटिति भग्नं परिकल्पयेत् ॥ ४ ॥
लोकं धर्म
[ १२ ]
तदेतद्ब्रह्मचर्येण परेण च समाधिना ।
विहितं लोकयात्रायै न रागाद्योऽस्य सन्विधिः ॥
धर्ममर्थञ्चकामञ्च प्रत्ययं लोकमेव च ।
पश्यत्येतस्य तत्त्वज्ञो नच रागात्प्रवर्तते ॥
किम्बहुना, रतिशास्त्रं सर्वथैव निरवद्यं सर्वजनसुखकरं लोकद्व-
याविरुद्धञ्चेति सर्वथा समादरणीयमेव ॥
तस्यैतस्य रतिशास्त्रस्य लोकद्वयाविरुद्धं स्वस्थवृत्तमार्गानुसारि-
णां सर्वोपकारिणं विषयं सङ्क्षेपेण प्रतिपादयन्तं पञ्चसायकाख्यं ग्रन्थ-
मत्युपयोगिनमितिमत्या सार्वजनिकसौलभ्याय प्रचिकाशयिषुभिः "प-
ञ्जाबसंस्कृतपुस्तकालयाध्यक्षै मोतीलालवनारसीदासमहोदयैः-
सम्प्रार्थितोऽहं प्राप्तपुस्तकचतुष्टयाऽऽधारेणाऽस्य शोधनकर्मणि
प्रावर्तिषि। पुस्तकत्रयप्रेषकमहोदया डा. श्रीपाद कृष्णवेल्वेलकर
महाशयाः शतशो धन्यवादपुरःसरमभिनन्द्यन्ते ॥
"तेषां नामानि प्राप्तिस्थानानि च यथा--
क संज्ञितम् पूनानगरस्थ डाक्टर भण्डारकर संस्थापित प्रा-
च्यान्वेषणसंस्था संग्रहालयात्प्राप्तम् ।
ख संज्ञितम् ,, ,, ,, ,,
ग संज्ञितम् ,, ,, ,, ,,
घ संज्ञितम् बीकानेरस्थ राजकीय पुस्तकालयात्प्राप्तम्--
अपिच तत्र २ पाठान्तराणि प्रादर्शयम्। आदौ विषयसूचीम्, अ-
कारादिक्रमेण च ततः श्लोकसूचीम्, अन्ते च पारिभाषिकशब्दानां
सूचीं न्यवेशयम् ।
[ १३ ]
तदयं मयाऽस्मिन् कृतेऽपिशोधने शुद्धपुस्तकाभावेन, मदज्ञानेन,
अक्षरयोजकादिदोषेण वा जातानि स्खलितानि धीमद्भि प्रकाण्डप-
ण्डितै भवद्भि संशोधनीयानि, विलोकनीयानि चास्मदीयविषयरह-
स्यानि, आकलिनीयानि च ‘केलिकलावैलक्षण्यानि -
इति निवेदयति
लाहौर • } विद्वद्वश्यंवद
१४ । १०-७७ } [ गढवालजनपदान्तर्गत श्रीनगरोपवर्ति-
“खोला” ऽऽख्यग्रामवास्तव्य ]
घिल्डियालोपाह्व मदानन्द शास्त्री
अथ पञ्चसायकस्य विषयाणामनुक्रमणिका ।
[ वाम स्तम्भः ]
प्रथमः सायकः ।
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
मङ्गलाचरणम् १ १
ग्रन्थकर्तु परिचयप्रदर्शनम् ,, २
पूर्वाचार्याणामुल्लेखः २ ३
[१] जातिसमुद्देशः ,,
नायकलक्षणम् ,, ४
पीठमर्दस्य लक्षणम् ,, ५
पद्मिनी स्वरूपम् ,, ६
चित्रिणी स्वरूपम् ३ ७
शङ्खिनी स्वरूपम् ,, ८
हस्तिनी स्वरूपम् ,, ९
पद्मिन्यादीनां सुरतोचिताभि-
धयः ,, १०
[२] चन्द्रकलासमुद्देशः ४
सामान्यचन्द्रकला निरूपणम् ,, ११
प्रकारान्तरेणचन्द्रकला निरूपणम् ,, १२
चन्द्रकलाद्दीपनार्थे केशाकर्षणा-
दिकम् ,, १३, १४
[३] पद्मिनी चन्द्रकला-
समुद्देशः ५
तिथिभेदेन पद्मिनीवशीकरणा-
द विषय ,, १४, १५
१७, १८
[ दक्षिण स्तम्भः ]
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
[४] चित्रिणीचन्द्रकला-
समुद्देशः ६
तिथिभेदेन चित्रिणीवशीकरण-
विषयः ,, १६, २०
२१, २२
[५] शङ्खिनीचन्द्रकला-
समुद्देशः ७
तिथिभेदेन शङ्खिनीवशीकरण-
प्रकारः ,, २३, २४
[६] हस्तिनीचन्द्रकला-
समुद्देशः ८
तिथिभेदेन हस्तिनीवशीकरण-
प्रकारा ,, २५, २६
पद्मिन्यादीनां सुरतोचितसम-
यनिरूपणम् ९-२७, २८
[७] सत्त्वसमुद्देश १०.
देवसत्त्वा स्वरूपम् ,, २९
गन्धर्वसत्त्वा स्वरूपम् ,, ३०
यक्षसत्त्वा स्वरूपम् ,, ३१
प्रेतसत्त्वा स्वरूपम् ११ ३२
द्वितीयः सायकः ,,
[१] रतिभेदसमुद्देशः ,,
[ २ ]
( विषया ) पृष्ठाङ्का श्लोकाङ्का | ( विषया ) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
गुह्यप्रमाणभेदेन नायकनायिक- | सौराष्ट्रादिदेशीयाः १६ १७
योर्भेदाः १२ १ | वङ्गादिदेशीया १७ १८
तथाविधनार्यनायकयोः सम- | मध्यदेशीयाः ,, १९
सुरतकथनम् ,, २ | गौडदेशीयाः ,, २०
ऋत्यादिभेदेन सुरतस्यषड्- | मालवीयान्ध्रदेशीयाश्च १८ २१
भेदाः १२ ३,४ | गूर्जरदेशीया ,, २२
तथाविधरतानामुत्तमाधमा- | सिन्धुदेशीयाः ,, २३
धमत्वानिरूपणम् ,, ५,६ | हौणलाटियभवा ,, २४
प्रचण्डादिभेदेन सुरतत्रैविध्यम् ,, ७ | द्राविडादिदेशीया १६ २५
[२] पुरुषजातिसमुद्देशः १३ | मद्रदेशीयाः ,, २६
शशलक्षणम् ,, ८ | पौराद्यादिदेशीया ,, २७
वृषलक्षणम् १४ ९ | लाटादिदेशीया २० २८
अश्वलक्षणम् ,, १० | म्लेच्छदेशीयाः ,, २९
[३] स्त्रीजातिसमुद्देशः ,, | पार्वत्या काश्मीरदेशीयाश्च ,, ,,
हस्तिनीलक्षणम् ,, ११ | चन्द्रकलाविज्ञानस्य फलम् ,, ३०
वडवालक्षणम् १५ १२ | [६] योनिस्वरूपसमुद्देश २१
शङ्खिनीलक्षणम् ,, १३ | योनिधातुविध्यम् ,, ३१
[४] वयोलक्षणसमुद्देश ,, | योनीनामुत्तममध्यमाधमत्वम् ,, ३२
अवस्थाभेदेन बालादिसंज्ञानि- | [७] सामान्यकर्मसमु-
रूपम् ,, १४ | द्देश ,,
तासां स्वभावलक्षणम् १६ १५ |
[५] देशविशेषस्त्रीलक्ष- | स्त्रीणां कामाधिक्यम् ,, • ३३
णसमुद्देश ,, |
शौर्पाराकापरन्तदेशीयाः ,, १६ | स्त्रीणां गुप्तितश्चाप्रकटः २२ ३४
[ ३ ]
(वामस्तम्भः / Left Column)
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
(८) प्रीतिकारणसमुद्देशः २२
नैसर्गिक्याः प्रीतेःस्वरूपम् ,, ३५
विषयजाया प्रीतेःस्वरूपम् ,, ३६
सादृश्यजायाः प्रीते स्वरूपम् ,, "
अभ्यासजायाःप्रीते स्वरूपम् ,, ३७
[६] रागविनाशसमुद्देशः,,
रागविनाशहेतवः २३ ३८
तृतीयः सायकः ,,
[१] देहदुर्गन्ध्यहरणस-
मुद्देशः ,, "
अङ्गरागस्य प्रयोजनम् ,, १
गात्रदुर्गन्ध्यहरलेपः ,, २
घर्मजगात्रदुर्गन्ध्यहरप्रदेहः ,, ३
स्वेदादिदुर्गन्ध्यहरप्रलेपः २४ ४
गात्रदुर्गन्ध्यहरः प्रलेपः ,, ५
घर्मगन्धहरः प्रलेपः ,, ६
[२] महापरिमलतैल-
समुद्देश २४
महापरिमलतैलाविधानम् ,, ७
[३] स्नानीयसुगन्धिभ-
मुद्देश ,,
केशमार्दव १ गम ,, ८
अंगमर्दनपरगन्ध ,, ९
(४) सामान्याङ्गराग-
समुद्देशः २५
(दक्षिणस्तम्भः / Right Column)
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
मदनोद्दीपकोऽङ्गरागः २६ १०
नरमोहनारव्योऽङ्गरागः ,, ११
सुरनरमोहनोऽङ्गरागः ,, १२
अङ्गसौरभकर प्रलेपः २७ १३
(५) सर्वोत्तिमगन्धसमु-
द्देशः ,,
राजयोग्योऽङ्गरागः ,, १४
कन्दर्पदप्पाख्योऽङ्गराग ,, १५
सौरभ्यगर्भाख्योऽङ्गरागः २८ १६
(६) मुखवाससमुद्देशः ,,
मुखवासवासकतो रगलताद्यादि-
योगः ,, १७
मुखरागकरो गुटिकादि योगः ,, १८
मुखरागकर चूर्णम् ,, १६
(७) वाजीकरणयोग-
समुद्देशः २६
वाजीकरण प्रयोजनम् ,, २०
विदारीचूर्णम ,, २१
श्राम्रतकचूर्णम ,, २२
शतावर्यादिचूर्णम् ३० २३
कर्कट्यादिभागयोगः ,, २४
कंटारिलाख्याजस्रयोगः ,, २५
माष्यादिचूर्णम् ,, २६
लपुषात्मनिलन्तादिचूर्णम् ३१ २७
उदशान्तार्जिगुहङ्कराग ,, २८
( ४ )
[वाम स्तम्भः]
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः योगाङ्काः
[८] योनिगाढीकरण-
समुद्देशः ३१
योनिगाढाकरणप्रयोजनम् ,, २९
निशाद्वयादिप्रलेपः ,, ३०
धातक्यादियोगः ३२ ३१
पिक्वाजप्रयोगः ,, ३२
इन्द्रगोपप्रयोगः ,, ३३
इन्द्रावरादिप्रलेप ,, ३४
मदनफलादिप्रदेह ३३ ३५
[९] कामिनीद्रावण
समुद्देश
कामिनाद्रावणप्रयोजनम् ,, ३६
सिन्दूरादिप्रलेप ,, ३७
घोषाचूर्णप्रलेप ३४ ३८
टकणचूर्णप्रदेहः ,, ३९
रोक्षादिचूर्णप्रलेपः ,, ४०
वाजपूरमूलप्रलेप ,, ४१
[१०] ध्वजस्थूलीकरण
समुद्देश ३५
वृष्टादिचूर्णं ,, ४२
बृहदर्क्यादिचूर्णंम् ,, ४३
लोध्रार्दतैलम् " ,, ४४
[११] ध्वजदृढीकरण-
समुद्देश ३६
करवरादिप्रलेप ,, ४५
[१२] वीर्यस्तम्भन
समुद्देशः ,,
लज्जालुमुलादप्रयोग ,, ४६
[दक्षिण स्तम्भः]
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः योगाङ्काः
श्वेतशरपुखादिगुटिका ३६ ४७
श्वेतशरपुखामृतम् ३७ ४८
श्वेतशकजपामूलादिप्रलेपः ,, ४९
[१३] तिलकसमूद्देशः ,,
मञ्जिष्ठादितिलकः ,, ५०
[१४] अञ्जनसमुद्देशः ३८
रञ्जनप्रयोग ,, ५१
[१५] चूर्णसमुद्देशः ,,
दुष्टादिचूर्णम् ,, ५२
(१६) लेपनसमुद्देशः ,,
वीर्यप्रलेपविधानम् ,, ५३
पतिदासीकरणक्षारः ३९ ५४
सैन्धवादिप्रलेप ,, ५५
भल्लूकमंसादिप्रलेप ,, ५६
गोरोचनादिप्रलेप ,, ५७
[१७] धूपसमुद्देशः ४०
शुभ्रादि धूपनम् ,, ५८
[१८] काममन्त्र-
समुद्देशः ,,
काम मन्त्र । तद्ध्यानम् ४० ७१ ५९
[१९] चामुण्डामन्त्र
समुद्देशः ,,
तन्मन्त्रस्तद्ध्यानञ्च ४१ ७२ ६०
[२०] विश्वेश्वरीमन्त्र-
समुद्देश ,,
विश्वेश्वरीमन्त्र । तद्
ध्यानञ्च । ,, ६१
[२१] पद्मिनीमन्त्र
समुद्देश- ४३
( ५ )
(विषय) पृष्ठाङ्कः संख्या | (विषय) पृष्ठाङ्कः संख्या
पद्मिनीमन्त्रस्तम्भन | [२९] रोमशातनसमुद्देश ४७
प्रकारश्च ४३ (क) | भुजङ्गतैलप्रयोग ” ६९
[२२] चित्रिणीमन्त्र- | तालकादिचूर्णम् ” ७०
समुद्देशः ” | शङ्खभस्मप्रयोगः ” ७१
चित्रिणीमन्त्रस्तम्भन | [३०] स्मरमन्दिर
प्रकारश्च ” (ख) | पुष्पसमुद्देश ”
[२३] शङ्खिनीमन्त्र- | ज्योतिष्मतीपत्रप्रयोग ४८ ७२
समुद्देशः ४४ | [३१] गर्भधारणसमुद्देश ”
शङ्खिनीमन्त्रस्तम्भन | (क) अश्वगन्धागाभिनदुग्ध-
प्रकारश्च ” (ग) | विधानम् ” ७३
(२४) हस्तिनीमन्त्र- | लक्ष्मणामूलप्रयोग ” ७४
समुद्देश ” | बीजपूरमूलप्रयोगः ४९ ७५
हस्तिनीवशीकरणमन्त्रस्त- | (ख) कशेरुकादिशानितदुग्धप्रयोग ” ७६
म्भनप्रकारश्च ” (घ) | [३२] सुखप्रसवमन्त्र-
(२५) अनिच्छाहरण | समुद्देशः ”
समुद्देश ४५ | त्रयःसुखप्रसवमन्त्राः ,, ७७-७९
अनिच्छाहरणोपाय ” ५२ | व्याघ्रमुखप्रसवमन्त्रः ५० ७९
(२६) मन्मथोत्थापन | ललनास्नानं ” ८०
समुद्देश ” | [३३] वन्ध्याकरणसमुद्देशः ५१
मानदृक्चूर्णादिप्रलेप ” ५३ | पलाशबीजाद्यवशनम् ” ८१
भुजङ्गवादिशनम् ” ५४ | कदम्बफलप्रयोग ” ८२
दाडिमीर्त्तनावेशनम् ” ५५ | राक्षसगन्धाद्यप्रयोगः ” ८३
(२७) पतितमन्मथोत्था- | [३४] केशसंस्कार-
पनसमुद्देश ४६ | समुद्देशः ”
कूर्प्पासराशनम् ” ६६ | तिलप्रसूनादिप्रलेपः ” ८४
[२८] योनिसंस्कार | निर्मलीकरणप्रयोग ५२ ८५
समुद्देश ” | [३५] इन्द्रलुप्तसमुद्देश ”
योनिरोपनप्रकारः ” ६७ | गुञ्जाफलप्रयोगः ” ८६
जातिप्रसूनप्रक्षेपः ” ६८ |
[ ६ ]
( विषयाः ) पृष्ठ. श्लो. संख्याः
[ अथ चतुर्थः सायकः ] ५३
[१] कन्यालक्षणसमुद्देश ,,
विवाहार्ह कन्यानां स्वरूपम् ,, १-३
[२] कन्या दूषणसमुद्देश ,,
त्याज्या कन्या , ५४ ४-६
[३] वरलक्षणसमुद्देशः ५४
वरस्य लक्षणम् ,, ७
[४] वरदूषणसमुद्देशः ५५
त्याज्यवरलक्षणम् ,, ८
[५] विवाहभेदसमुद्देशः ,,
विवाहाष्टकभेदा ,, ९
आर्षविवाहः ,, १०
दैवविवाहः ५६ ११
प्राजापत्यविवाहः ,, १२
ब्राह्मविवाहः , १३
गान्धर्वराक्षसपैशाचविवाहा ५७ १४
आसुरविवाहः ,, १५
(६) परदारगमनासमु-
द्देश ,,
परदाराणां लक्षणानि ५८ १६-१७
( ७ )
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
स्फुरिताख्यचुम्बनम् ६४ ४१
घृष्टस्वरूपम् ,, ४२
पीडितस्वरूपम् ६५ ४३
सम्पुटस्वरूपम् ,, ४४
समौष्ठस्वरूपम् ,, ४५
(१५) नखाघातसमुद्देश ,,
नखक्षतस्थानानि ,, ४६
च्छुरितकलक्षणम् ६६ ४७
अर्द्धेन्दुसंज्ञकस्वरूपम् ,, ४८
मण्डलस्वरूपम् ,, ४९
शशप्लुतलक्षणम् ,, ५०
मयूरपादस्वरूपम् ६७ ५१
पंकजप्रभकस्वरूपम् ,, ५२
दर्दुरस्वरूपम् ,, ५३
नखक्षतानां कामावेशजनकत्वम् ,, ५४
करजक्षतानां कामसर्वस्वम् ,, ५५
(१६) दशनाघातसमुद्देश ,,
दशनाघातप्रकाराः ६८ ५६
दशनाघातस्थानानि ,, ५७
(१७) केशाकर्षणसमुद्देश· ,,
स्पर्शोचिताः केशाः ,, ५८
केशाकर्षणप्रकारः ,, ५९
[ पञ्चमः सायक ] ६९
(१) नाडीसमुद्देश ,,
तिस्रो भगनाड्यः ,, १
गभीरणाख्या नाडी ,, २
(विषया ) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
चान्द्रमसा नाडी ६९ ३
गौरीनाडी स्वरूपम् ,, ४
२) उत्तानबन्धसमुद्देशः ७०
तत्तद्बन्धाश्रयणे हेतुप्रदर्शनम् ,, ५
बन्धविशेषाश्रयणे ज्ञातव्या विषया ,, ६
उत्तानबन्धाविधानम् ,, ७
समपदबन्धविधानम् ७१ ८
नागरबन्धविधानम् ,, ९
व्योमपदबन्धविधानम् ,, १०
त्रैविक्रमबन्धः ,, ११
चातुकैपिलुकबन्धः ७२ १२
अपदारितबन्धः ,, १३
(३) पार्श्वबन्धसमुद्देशः ,,
उपवातकबन्धस्वरूपम् ,, १४
सम्पुटबन्धस्वरूपम् ७३ १५
नागबन्धस्वरूपम् ,, १६
(४) उपविष्टबन्धसमुद्देश ,,
पद्मासनबन्धस्वरूपम् ,, १७
कान्तिबन्धस्वरूपम् ७४ १८
(५) अधोमुखसमुद्देशः ,,
हरिणबन्धस्वरूपम् ,, १९
दन्तावलिदिवन्धः ,, २०
(६) ऊर्ध्वबन्धसमुद्देशः ७४
व्यात्तस्वरूप ,, २१
त्रिपादबन्धः ,, २२
( ८ )
(विषयाः) पृष्ठाङ्काः। श्लोकाङ्काः. (विषयाः) पृष्ठाङ्काः श्लोकाङ्काः
(७) पुरुषायितसमुद्देशः ७५ स्वाधीनपतिकायाः स्वरूपम् ७८ २९
विपरीतदर्शनस्वरूपम् ,, २३ उत्काण्ठितायाः स्वरूपम् ,, ३०
विपरीतसत्वस्य प्रकृष्टसंभोगप्रवर्त- वासकसज्जायाः स्वरूपम् ,, ३१
कत्वम् ,, २४ कलहान्तरितायाः स्वरूपम् ,, ३२
विपरीतानां रतानां प्रायः स्त्रियः ७६ २५ विप्रलब्धायाः स्वरूपम् ७९ ३३
(८) मानापनोदसमुद्देशः , खण्डितायाः स्वरूपम् ,, ३४
मानस्वरूपम् ,, २६ अभिसारिकायाः स्वरूपम् ,, ३५
मानभेदस्वरूपम् ७७ २७ प्रोषितायाः स्वरूपम् ,, ३६
मानापनोदनोपायवर्णनम् ,, २८ उपसंहारः ८० ३७-३८
(९) अष्टनायिकासमु-
द्देशः ७८
अकारादि क्रमेण पद्यानामनुक्रमणिका ।
पद्यांशः पृ. प्र. श्लो. पद्यांशः पृ. प्र. श्लो.
[अ] [आ]
अगस्त्यपत्र ३४ - ३६ आच्छेद्य ८ १ २५
अंगुष्ठ ८ १ ११ आखेट २२ २ ३७
अत्युत्तमः ४१ ३ ३७ आचार २ १ ५
अङ्गोन्मथ्यम् ७४ ४ १६ आचुम्ब्याधर ५ १ १६
अङ्गुल्योः ७५ ५ २३ आदायोष्णं ३७ ३ ५६
अन्योन्यदन्तः ७५ ५ २१ आदायप्रथम ५७ ४ १५
अमलदलित १८ २ २३ आलिङ्गितव्य २५ ३ ७
अम्भाजाभ्या ५३ ४ २ आयामं ११ २ १
अयत्नयु ७१ ५ २१ आलिङ्ग्य ७ १ २२
अश्रदाम् ५४ ४ १६ आश्रम ७६ ५ ३५
अग्निसम्ग्रह १ १ २ आर्यो ५५ ४ ०६
अज्ञानाद्बिज ६० ४ २४ आह्याचरणे ५६ ४ १३
अज्ञानात्प्रयता ५४ ४ ६
( ६ )
श्लोरा. पृ. मा. श्लो. | श्लोकाः पृ. सा. श्लो.
(इ) | (ऐ)
इत्यादियोगै ७७ ५ २८ | ऐरण्य २६ ३ १२
इदममृत ४६ ३ ७८ | (ओ)
इन्दीवर १२ ३ ३४ | ओष्ठेन ६४ ४ ४५
इहामृतं ५६ ३ ७७ |
[उ] | (क)
उक्तागच्छति ६१ ४ २७ | कराइनेनैव ६६ ४ ४८
उत्तानसुप्राप्रथ ७० ५ ७ | कनकरुचिर ४१ ३ ५६
उत्तानसुप्तायुय ७१ ५ ८ | कन्यावान्धव ५६ ४ १२
उशीर कृष्णा २७ ३ १३ | कन्या यौवन ५७ ४ १४
| करकुच १७ २ २०
(ऊ) | करतल १८ २ २१
ऊरूनटे ६६ ४ ५० | कर्णद्वयं ५१ ३ ८३
ऊर्ध्वभुजा ६२ ४ ३१ | कर्णार्द्धमात्रं ५२ ३ ८५
ऊर्ध्वोऽपतिः ७३ ५ १५ | कशेरु ४६ ३ ७६
| कक्षाकुचौ ६५ ४ ४६
(ऋ) | कक्षानितम्ब ६६ ४ ४६
ऋतुविग्भिः ५६ ४ ११ | कक्षामुल्लासि ७ १ २३
(ए) | कङ्कणयुगं ६४ ४ ३६
एकं युवत्याश्चरणं ७१ ५ ११ | कान्तस्य वक्षः ७२ ५ १३
एकं युवत्याहृद ७२ ५ १४ | कान्तामुखं ६५ ४ ४४
एकावङ्गम ५६ ४ २३ | कान्तोऽङ्गनाया ६४ ४ ४०
एकेन ६१ ४ ३० | कान्तो नितम्ब ७४ ५ १८
एकोयुवत्या ७५ ५ २२ | कान्ता मनोज्ञ ६२ ४ ३४
एभिर्जलं ४० ३ ८० | कामिन्या ५८ ४ १६
एलाशटी २६ ३ ११ | काव्यं दृशाः १४ २ १०
एवंविधाया ७१ ५ ६ | किमत्राचित्रम् ३५ ३ ४३
( १० )
श्लोकाः पृ०-मा०-श्लो० श्लोकाः पृ०-मा०-श्लो०
कुर्यान्नायिर ४ १ ४ [ज]
कुवलय १८ २ २९ जानी कर्कट २७ ३ १४
कुष्माण्डलम् ३८ ३ ४२ जाती प्रसूनैः ४६ ३ ६८
क्रोधान्प्रयाति ७८ ५ ३२ योनिनिष्यनी ४८ ३ ७२
क्षीरेण ३६ ३ ५६ (त)
क्षीरौदनम् ४४ ३ ६२ तथा नखा ६८ ४ ५७
(ख) तन्वङ्गी ३ १ =
खर्या ५३ ४ ८ तस्मात्प्रेरण २२ २ १४
(ग) तस्या गुह्या ७० ५ ६
गण्डस्थली ६३ ४ ३८ तारापीडसुतः ४८ ४ २०
गाढं संश्लिष्य २० २ २८ तिलप्रसूनं ५१ ३ ८४
गाढालिङ्गन ५ १ १४ तुङ्ग गन्धा ४८ ३ ७३
गात्रोपरिष्टात् ६३ ४ ३६ तुयकण ३४ २ ४१
गुञ्जाफलैः ५२ ३ ८६ तेलं हठात् ४४ ३ ६५
गुडत्वगेना २८ ३ १८ त्रियस्विवलित १० १ २६
(द)
गुरुशुक्र १० १ ११ दन्तप्रकारः ६८ ४ ५६
गूढग्रन्थि १६ २ १० दन्तायतच्छदांग ७४ ५ २०
गोरोचना ३६ ३ ५७ दंष्ट्राकोटि ८२ ३ ६०
गौर्गतिनाडी ६६ ४ ८ दारिद्र्यदुःख २३ २ ३८
ग्रीवायाम् ७ १ २१ दासी ५६ ४ ११
(घ) दीर्घाक्षाः १३ २ =
दुष्ट दुर्गन्ध २० ४ २६
घोषगज ८४ ३ ३= दैर्घ्ये महोत्थय ३८ ३ ४१
देशान्तरं ७६ ४ ३६
(च) द्रवति यदि ७६ ४ २६
चतुरङ्गरल १० १ ३० दृष्ट्वा मन्मथ २ १ ३
चतुःप्रीति ४८ ४ १८ (ध)
चुम्बितनालकः ६ १ १६ धूर्त ! ग्यैमपं ७४ ५०-४
चूर्ण शिरायांः २६ ३ २१ धृष्ट्या प्रजातुं ७१ ५ १०
( ११ )
श्लोकांश पृ० आ० श्लो० | श्लोकाः पृ० गा० श्लो०
(न) | प्रचण्डवेग १३ २ ३
नद्यां देवगृहे ६० ५ २५ | प्रधानभूता ६६ ५ ८
नाभ्यामतः २३ २ ५४ | प्रसाग्निनोरु ७० ५ ४
नितम्बबिम्बम् ७२ ५ १२ | प्रक्षालयेत् ४६ ३ ६३
निशाह्वयं ३१ ३ ३० | प्रागङ्गरङ्गः २३ ३ ६
| प्रातः ७६ ५ ३४
(प) | प्रीतिःसमा १२ २ ६
पत्युर्मुखे ६४ ४ ४१ | प्रौढाकान्त ५६ ४ २२
पद्मासनं ७३ ५ १७ | प्रौढाङ्गनायाः ३१ ३ २६
पथ्याभागचतुष्टयं २७ ३ १५ | [फ]
पथ्याभागचतुष्टयं २८ ३ १६ | फलंकदम्बस्य ५१ ३ ८२
पथ्या रसाला २५ ३ ५६ | [ब]
पलाशभस्मा ४७ ३ ७० | बरविहरण ११ १ ३२
पलाशक्षीर ५१ ३ ८१ | बलेन नारी २६ ३ २०
पापिष्ठो ५५ ४ ८ | बाला नूतन १८ २ १५
पार्श्वस्थितायाः ७३ ५ १६ | वह्नाम्येन्दु ४ १ १०
पिकरव १६ २ २५ | [भ]
पिकशिखि ७७ ५ २७ | भल्लूकमेदं ३६ ३ ५६
पिकाक्षबीजेन ३८ ३ ३२ | भव्याधना ६८ ४ ३८
पीनश्रोणी ५३ ४ ३ | भुजङ्गतैलम् ४७ ३ ६६
पीनाभ्यस्ततनु ३ १ ६ | भूयोविभाव्य २६ ३ २२
पुंमः शरीरे ६७ ४ ५४ | [म]
पुलकाङ्गज १८ २ २५ | मदनकथन ३३ ३ ३५
पुष्पद्रमाध्र ५५ ४ ५ | मद्येन ३८ ३ ५३
पुष्पाङ्गराग ७८ ५ ३० | मनोभवा ६६ ५ १
पुष्पोज्झतं ५८ ४ ७५ | माञ्जिष्ठ ३७ ३ ५०
पौलगण्डः ५७ ४ १७ | मागध ४५ ३ ६३
प्रख्यातोऽमल ५५ ५ ७ | मांगीग ३० ३ २६
प्रच्छन्ने गहने ५४ ४ १ | मुक्ताःपाशाः ४० ३ ५६
( १८ )
श्लोकाः पृ. मा. श्लो. | श्लोकाः पृ. मा. श्लो.
मौलौ कुन्तल ४ १ १३ | वृद्धशाल्मलि ३६ ३ २८
मृगी वृषं १२ २ ३ | वृद्धामलक ६१ ४ २६
मृगी हयं १२ २ ४ | व्यक्तीकृता ६७ ४ ४२
मुहुर्मुहुः १४ २ १६ | व्यादष्टोष्ट ८ १ २४
(य) | व्याविद्ध १५ २ १२
| [श]
यःकुष्ठचूर्णम् २८ ३ १६ | शतावरी ३० ३ २३
यद्यप्यष्ट ३३ ३ ३४ | शशहरिण ११ २ २
यद्याहु ६३ ४ ३५ | शुचिचरित १७ २ १६
यस्याःपतिः ७८ ५ २६ | शूलाढिवा ४० ३ ४८
या व्यापरा ६६ ५ ३ | श्रीपर्णिकायाः ४६ ३ ६६
या वीजपूर ४६ ३ ७५ | श्रोणीतटे ६२ ४ ३२
यामिन्याः ६ १ २७ | श्यामा ३ १ ७
यावच्चन्द्र ८० ५ ३७ | श्लिष्टाकन्धर ७ १ २०
यावांस्तवां ८० ५ ३८ | श्लिष्टागाढतरं ६ १ १७
योगर्तकी ३० ३ २५ | श्वेतपुपुङ्खाख्य ३६ ३ ४७
(र) | श्वेतंपुपुङ्खाच्च ३७ ३ ४८
रतिपरिमल १ १ १ | (ष)
रम्भाजलं ४७ ३ ७१ | षोडशवर्षा १५ २ १४
रसालजम्बू २८ ३ १७ | [स]
रक्ताङ्गी १६ २ १८ | सङ्केतकं ७६ ४ ३३
रोगायुगम ६७ ४ १३ | संस्थापनं ६६ ४ ४७
[ल] | सम्पूर्णेन्दुनिभैः ६ १ २६
लघुशाल्मलि ३६ ३ २५ | सम्पूर्णेन्दुमुखीः ८ १ ६
(व) | सम्भोग ३६ ३ ४४
वज्रामतः ४२ ३ ६१ | सम्भोगेषु ६८ ४ ४८
वन्हिनंशान्ति २१ २ ३३ | सकलगुरुत १६ २ २६
वसाभुजङ्गम्य ५४ ३ ६४ | सङ्कुष्ठमा ३५ ३ ५२
विद्यावान ५५ ४ १७ | संकुशंग ५५ ४ ६
विग्नेन्द्रं ६ १ १८ |
( १३ )
श्लोका. पृ. सा श्लो. । श्लोका पृ. सा श्लो
सदाडिम २४ ३ ४ स्थूलाङ्गी १५ २ १३
सधानकीपुष्प ३२ ३ ३१ स्पर्शेन २६ २ ३६
सधातकीलोध्र २३ ३ २ स्फारारक ग १४ २ ६
सरोध्रधत्तूर ३४ ३ ४० स्फूर्जद्दीप ६० ४ २६
सलोध्र ३५ ३ ४४ स्वर्णांबुदो २५ ३ ८
सर्वस्वमे ६७ ४ ५४ स्रक्चन्दनाम्बरमनो २२ २ ३६
साचारः २ १ ९ स्रक्चन्दनाम्बररुचि ७८ ५ ३१
साशक्त ३२ ३ ३३ (ह)
सिन्दूर ३३ ३ ३७ ह्यंगि ३६ ३ ४५
सिन्धूत्थ ३६ ३ ५५ हरीतकीचन्दन २४ ३ ३
सितापिंक ३० ३ २५ हरीतकीतोय २६ ३ १०
सीमन्तपार्श्वे ६७ ४ ५६ हरीतकीत्रीफ ३४ ३ ४
सीमन्ते नयने ४ १ १० हस्ताङ्गुली ६५ ४ ४३
सुव्यति ६ १ २८ हस्तेन नेत्रं ६४ ४ ४२
सुरतरस १६ २ २७ [ज्ञ]
स्त्रीपुंसयो १० २ ५ ज्ञेया. १७ २ १८
स्थितोपविष्टं ६२ ४ ३३
इति पद्यानामनुक्रमणिका ॥
पञ्चसायकस्थपारिभाषिकशब्दानां सूची ।
शब्दा पृ. सा श्लो. । शब्दा पृ. सा श्लो
पद्मिनी २ १ ६ मातङ्गलीलायितम् " १ १४
चित्रिणी ३ १ ७ सत्कारः " १ १५
शङ्खिनी " १ ९ मायूराष्टिक्रम ६ १ १७
हस्तिनी " १ ६ अर्धचन्द्रः " १ १७
खुग्नांस्यः ४ १ १० चुम्बितम् " १ १७
चन्द्रकला " १ ११ स्मरमन्दिरम् ७ १ २१
मनाभवगृहम् " १ १२ काङ्किरत्क्रीडायितम् " " २१
स्फोटा ५ १ १३ स्मीन्हनम " १ २२
( १४ )
शब्दाः पृ. मा. श्लो. शब्दा पृ. सा. श्लो
कन्दर्पनिधिः = १ २३ मनोजंगहम् ३२ ३ ३२
कामालयः ,, १ २४ कुसुमेपुवशम् ,, ३ ३३
कामागारम् = १ २६ - ऽाधिरूढम् ६१ ४ ३०
चुचुलिका ,, १ २६ लतावेष्टितम् ६२ ४ ३१
नन्दिनी ,, १ २७ जाघनम् ,, ४ ३२
मातङ्गी ,, १ २७ विद्धकम् ,, ४ ३३
द्वितीयःनायकः ११ ऊरुपगूढकम् ,, ४ ३४
शश १३ २ = तिलतण्डुलम् ६२ ४ ३५
वृषः १४ २ ६ क्षीरजलम् ,, ३ ३६
तुरगः ,, २ १० लालाटिकम् ,, ४ ३७
उच्चतम १२ २ ३ निमग्नम् ६४ ४ ४०
नीचतम ,, २ ३ स्फुटितम् ,, ४ ४१
अत्युच्चतम ,, २ ४ घृष्टम् ,, ४ ४२
अतिनीचतम ,, २ ४ पीडितम् ६५ ४ ४३
समसुरतम् ,, २ ६ सम्पुटकम् ,, ४ ४४
प्रचण्डवेगः १३ २ ७ समौष्ठम् ,, ४ ४५
मध्यवेग ,, २ ७ दुरितकम् ६६ ४ ४७
लघुवेगः ,, २ ७ अर्द्धेन्दुकम् ,, ४ ४८
हरिणी १४ २ १० मण्डलम् ,, ४ ४६
तुरङ्गी ,, २ १२ मयूरपादम् ६७ ४ ५२
बाला १६ पङ्कजपत्रम् ,, ,, ,,
तरुणी ५ दर्दुरकम् ,, ४ ५४
प्रौढा ,, २ १४ भुजङ्गग्रहो ६८ ४ ५८
वृद्धा ,, सम्भोग ६६ ५ २
मन्मथमन्दिरम् ३१ ३ २६ चान्द्रमर्म ,, ५ ३
भगगृहम् ,, ३ २६ गर्गे ,, ५ ४
कन्दर्पगेहम् ३४ २ ११ पद्म ७० ५ ६
रतगुहा ,, ३ १० उत्तानबन्धः ,, ५ ७
मदनान्तरम् ३१ ३ ३० समपादबन्ध ७१ ५ =
( १५ )
शब्दा पृ. मा. श्लो. शब्दाः पृ. मा. श्लो.
नागरबन्धः ७१ ५ ६ स्तनितम् ७७ ५ २७
व्योममदबन्धः ,, ५ १० स्वाधीनपतिका ७८ ५ २८
त्रैविक्रमबन्धः ,, ५ ११ उत्कण्ठिता ,, ५ ३०
चातुकफेलुकबन्धः ७२ ५ १२ वासकसज्जिता ,, ५ ३१
अवदारितबन्धः ,, ५ १३ कलहान्तरिता ७९ ५ ३२
उपगीतन्धः ,, ५ १४ विप्रलब्धा ,, ५ ३३
सम्पुटबन्धः ७३ ५ १५ खण्डिता ,, ५ ३४
नागबन्धः ,, ५ १६ अभिसारिका ,, ५ ३५
पद्मासनबन्धः ,, ५ १७ प्रोषिता ८० ५ ३६
कीर्तिबन्धः ७४ ५ १८ अवशिष्टाः शब्दाः
हारिणबन्धः ,, ५ १६ पार्श्वबन्धः ७२ ५
दन्तावलबन्धः ,, ५ २० उपविष्टबन्धः ७३ ५
छागबन्धः ,, ,, ,, पुरुषायितम् ७५ ५
तुरङ्गबन्धः ,, ,, ,, केलिरङ्गः ७६ ५ २४
व्यासकरबन्धः ७५ ५ २१ करणम् ७५ ५ २२
त्रिपादबन्धः ,, ५ २२ स्मरागारम् ७३ ५ १६
विपरीतबन्धः ,, ५ २३ मनोभवागारमुखम् ६६ ५ १
सीत्कृतम् ७७ ५ २६
श्री गणेशाय नमः ।
पञ्चसायकः
“प्रथमः सायकः
गतपरिमलसिन्धुः कामिनीकेलिवन्धु-
विहितभुवनमोदः सेव्यमानप्रमोदः ।
जयति मकरकेतु मोहनस्यैकहेतु-
र्विरचितबहुसेवः कामिभिः कामदेवः ॥१॥
“ग्रन्थकर्तुः परिचयप्रदर्शनम्-
अस्ति प्रत्यह मर्थितापहरणे प्रीत्येकदीक्षागुरुः
श्रीकण्ठार्चनतत्परो भुवि चतुष्षष्टेः कलानां निधिः ।
संगीतामृतमत्यमेयरचना चातुर्य चिन्तामणिः
प्रख्यातः कविशेखरार्चितपदः श्रीज्योतिरीशः कृती ॥२॥
(१) "विहितमदनमोदः" इति गपुस्तस्य पाठः । (२) "धीमानेवमहार्यकीर्तिरे
गुणागणाढ्य पूजापरः" इति कश्चित पुस्तकस्य पाठः ।