निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ३१४ ) ६ अ० ४ पा० ८ खं०
'अणुः' अनु स्थवीयांसम् । उपसर्गः लुप्तनामक-
रणः, यथा-'सम्प्रति' ।
'कुरुङ्गो' राजा बभूव । कुरु-गमनाद्वा । कुल-
गमनाद् वा ।
'कुरुः' कृन्ततेः ।
'क्रूरम्'-इत्यपि अस्य भवति ।
'कुलम्' कुष्णातेः । विकुषितं भवति ।
'दूतः' व्याख्यातः ।
'जिन्वतिः' प्रीतिकर्मा ।
“भूमिं पर्जन्या जिन्वन्ति दिवं जिन्वन्त्यग्नयः”
[ ऋ० सं० २, ३, २३, ५ ] इत्यपि निगमो भवति
८॥ ( २२ ) ॥
इति षष्ठाध्यायस्य चतुर्थः पादः ।' ६, ४ ॥
“स्थूरं राधः शताश्वं कुरुङ्गस्य दिविष्टिषु । राज्ञ-
स्त्वेषस्य सुभगस्य रातिषु तुर्वशेष्वमन्महि । ”
( ऋ० सं० ५, ७, ३३, ४ ) ।
यह ऋचा मेधातिथि ऋषि की है । बृहती छन्द है । और इसमे दान की प्रशंसा की गई है ।
अर्थः- ( वयम् ) हम 'तुर्वशेषु' ( मनुष्येषु ) मनुष्यों में
'रातिषु' (दानेषु) दानों के मध्य में 'सुभगस्य' सुभग या सुन्दर
ऐश्वर्य वाले या सुहावने 'त्वेषस्य' बड़े 'कुरुङ्गस्य' 'राज्ञः'