निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १३३ ) ६ अध्याये
संख्या | शब्द | अर्थ ( तत्व ) अवगम | निगम
१०८ | बकुरः । | भास्करः । भयंकरः । भासमानो द्रव- | “ यवंयवेकशिवना ”...“ अग्निद्दस्युं बकुरे-
| | तीति वा । ज्योतिर्वा उदकं वो । | णा धमन्तोुरु ज्योतिरचकृथुरायौय । ”
१०९ | बेकनाटान् । | बेकनाटाः खलु कुसीदिनोभवन्ति । | “ इन्द्रो विश्वान्बेकनाटाँ अहद्दृधः ”
| | द्विगुणकारिणो वा द्विगुणदायिनोवा । |
| | द्विगुणं कामयन्ते इतिवा । |
११० | अभिचेतन । | अभिधावत । | “ जीवान्नो अभिचेतनादिभ्यासः पुरा
| | | हथात् ”
१११ | अंहुरः । | अंहस्वान् । अंहूरखाम्– इत्यप्यस्य | 'कृष्वन्न हूरणा दुरु'
| | भवति । | “ सप्तमर्यादाः कवयस्ततक्षुस्तासामेका-
| | | मिदमभ्यंहुरोगात् ”
११२ | बतः । | इति निपातः खेदानुकम्पयोः । | “ बतोबतासि यमन्नैव ते मनोद्दयं
| | | चाविदामः”
११३ | वाताप्यम् । | उदकं भवति । वात एतदाप्याययति । | “ पन्वानो वाताप्यं विश्वश्चन्द्रम् ”
११४ | चाकन् । | चायन्-इतिवा । कामयमानइतिवा । | “वेतेनवायोन्यधायि चाकन् ”
११५ | रथयति । | रथयंतीति सिद्धस्तन्मण्डः, रथंयो काम- | “एषदेवो रथयति.”