निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 1180, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त ( ४१७ ) ११अ० २पा० ७ खं०
[ खं० ७ ]
निरु०-“अङ्गिरसो नः पितरो नवग्वा अथर्वाणो
भृगवः सोम्यासः। तेषां वयं सुमतौ यज्ञियानामपि
भद्रे सोमनसे स्याम ॥” [ ऋ०सं० ७, ६. १५. १ ]
य० वा० सं० १९, ५०)
अङ्गिरसो नः पितरो नवगतयो नवनीतगतयो
वा अथर्वाणो भृगवः सोम्याः सोमसम्पादिनः तेषां
वयं सुमतौ कल्याणयां मतौ यज्ञियानामपि च
एषां भद्रे भन्दनीये भाजनवति वा कल्याणे मनसि
स्याम ।
“इति माध्यमिको देवगणः” इति नैरुक्ताः ।
“पितरः” इति अन्वाख्यानम् ।
अथापि ऋषयः स्तूयन्ते ॥७(१९)॥
अर्थः-“अङ्गिरसोनः०”इस ऋचा का यम ऋषि और
त्रिष्टुप् छन्द है ।
'अङ्गिरसः' अङ्गिरस् नाम वाले, जो 'सोम्यासः' (सोम्याः
सोमसम्पादिनः ) सोम के सम्पादन करने वाले, ( नित्यम् )
नित्य 'नः' हमारी 'सुमतौ' (कल्याणयां मतौ ) शुभ मति में
रहते हैं, और 'पितरः' पितर, जो 'नवग्वाः' (नवगतयः नव-
नीतगतयो या ) नवीन (नई) गतिवाले हैं-जिनका प्रतिमास
पितृयज्ञ के अर्थ यजमानों के घरों में नया २ गमन होता
रहता है, अथवा नवनीत ( मक्खन = घृत ) के प्रति जिनके