सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
नाट्यशास्त्र: भाग २ (भरत मुनि - प्रदीप हिन्दी व्याख्या सहित: संगीत, वाद्य, ताल एवं रस-विधान)

नाट्यशास्त्र: भाग २ (भरत मुनि - प्रदीप हिन्दी व्याख्या सहित: संगीत, वाद्य, ताल एवं रस-विधान)

Natyashastra Part 2 of Bharata Muni with Pradipa Commentary

महर्षि भरत मुनि (टीकाकार: पं. बाबूलाल शुक्ल शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished668 पृष्ठ

पृष्ठ 467, कुल 668 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 467

३५६ नाट्यशास्त्रम्
ब्राह्मण तथा क्षत्रिय पात्र के नाम—
'ब्रह्मक्षत्रस्य नामानि 'गोत्रकर्मानुरूपतः ।
काव्ये कार्याणि कविभिः 'शर्मवर्मकृतानि हि ॥ ३१ ॥
इनमें भी ब्राह्मण तथा क्षत्रिय पात्रों के नाम उनके गोत्र तथा कर्म के
अनुरूप रखे जाएँ तथा उनके अन्त में शर्मन् या वर्मन् शब्द को रखा
जाए ॥ ३१ ॥
वैश्य तथा शूरों के नाम—
दत्तप्रायाणि नामानि वणिजां 'सम्प्रयोजयेत् ।
शौर्योदात्तानि नामानि तथा शूरेषु ' योजयेत् ॥ ३२ ॥
वैश्य पात्र के नाम 'दत्त' शब्द से युक्त और शूरों के नाम उनके शौर्य,
औदार्य आदि गुणों के सूचक रहने चाहिए ॥ ३२ ॥
रानियों तथा वेश्या के नाम—
विजयार्थानि नामानि 'राजस्त्रीणाञ्च नित्यशः ।
दत्ता' मित्रा च सेना च वेश्यानामानि' योजयेत् ॥ ३३ ॥
राज-पत्नियों के नाम विजय परक अर्थ के सूचक रखने चाहिए तथा
वेश्याओं के नाम दत्ता, मित्रा तथा सेना शब्दान्त रखे जाएं ॥ ३३ ॥
दासी (प्रेष्या) के नाम—
नाना कुसुमनामानः प्रेष्याः कार्यास्तु नाटके ।
नाटक में प्रेष्याओं (दासियों) के नाम विविध पुष्पों पर रखे जाएं ।
चेट के नाम—
मङ्गलार्थानि नामानि चेटानामपि योजयेत् ' ॥ ३४ ॥
'चेट' (आदि) के नाम मंगलार्थ को लिए हुए रखे जाएं ॥ ३४ ॥
१. ब्राह्मक्षत्रस्य—ग० । २. धर्मकर्मा—क० ।
३. शमंवर्मेति तानि हि—क० । ४. शर्मवर्मेति तानि हि—क० ।
५. अस्मादनन्तरं—कापालिकास्तु घण्टान्तनामानः समुदाहृताः ।' इति
पद्यार्धमधिकं प्रक्षिप्तञ्च क—पुस्तके वर्तते ।
६. शूरै प्रयोजयेत्—क० ।
७. राजस्त्रीणाञ्च कारयेत्—ख; राज्ञां स्त्रीणाञ्च कारयेत्—ग० ।
८. दत्तां मित्राञ्च सेनाञ्च—क० ।
९. वेश्यामित्राणि कारयेत्—क० । १०. कारयेत्—ग० ।