मूलमध्यमककारिका (आचार्य नागार्जुन - चन्द्रकीर्ति प्रणीत प्रसन्नपदा व्याख्या सहित)

पृष्ठम् ३४

तत्र चेष्टा चरणोक्षेपपरिक्षेपलक्षणा। यतो व्रजतो गन्तुर्यत्र देशे चेष्टा गतिः तत्रैव
देशे। सा च चेष्टा न गतेऽध्वनि संभवति नाप्यगते, किं तु गम्यमान एव। ततश्च गम्यमाने
गतिः। यत्र हि गतिरुपलभ्यते तद्गम्यमानम्, तच्च गमिक्रियया आविष्ट्यते। तस्माद् गम्यमान-
मेव गम्यते इति। एकोऽत्र गमिर्ज्ञानार्थः, अपरश्च देशान्तरसंप्राप्त्यर्थ इति ॥ २ ॥
एवमपि परिकल्प्यमाने गम्यमानं न गम्यत इत्याह —
गम्यमानस्य गमनं कथं नामोपपत्स्यते।
गम्यमाने द्विगमनं यदा नैवोपपद्यते ॥ ३ ॥
इह हि गमिक्रियायोगादेव गम्यमानव्यपदेशमिच्छति भवान्, तच्च इति गम्यत ब्रवीति।
एका चात्र गमिक्रिया, तया गम्यमानव्यपदेशो भवतु काममन्वनः। गम्यत इति भूयः क्रियासंबन्धो
गम्यमानम्य न युज्यत इति
गम्यमानस्य गमनं कथं नामोपपत्स्यते।
कारणमाह —
गम्यमाने द्विगमनं यदा नैवोपपद्यते ॥ इति ॥
गम्यमानमिति गम्यत इत्यर्थः। द्विगतं गमनं द्विगमनम्। एकस्या गमिक्रियाया गम्यमान-
मित्यत्रोपयुक्तत्वाद् द्वितीयाया अभावाच्च, गम्यत इत्ययं व्यपदेशो विना गमनेन यदा नैवोपपद्यते,
तदा गम्यमानं गम्यत इति परिपूर्णो वाक्यार्थो नास्तीत्यभिप्रायः। गम्यमानमित्येतावन्मात्रमेव
संभवति द्वितीयक्रियाभावात्, न तु गम्यत इति ॥ ३ ॥
अथ गम्यते इत्यत्रैव गमिक्रियासंबन्ध इष्यते, एवं सति गम्यमानव्यपदेशे नास्ति क्रिया-
संबन्ध इति न परिपूर्णता वाक्यार्थस्येत्याह —
गम्यमानस्य गमनं यस्य तस्य प्रसज्यते।
**