मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

६ मृगेन्द्रतन्त्रे । [ २११
चान्तस्तथाकर्षणं, संरोधश्च कुम्भीकरणं रेचन-
प्रवेशनविरामः, एवंलक्षणं यत् प्राणादीनां
प्रखेदनं स प्राणायामः । ऋतुशब्देनेन्द्रियाणि
संकल्पो वा तेषां दोषाः विहिताननुष्ठान-
निषिद्धाचरणकृताः तान्नुदति उपशमयतीति
तद्दोषनुत् । उक्तं हि
‘दह्यन्ते ध्मायमानानां धातूनां च यथा मलाः ।
प्राणायामैस्तथा दोषाः शाम्यन्तीन्द्रियगोचराः ॥’
इति ॥ ४ ॥
अथ प्रत्याहारस्य लक्षणम्
ततः सुखलवास्वादे
तेषां वृत्तस्य चेतसः ।
प्रत्याहारो विधातव्यः
सर्वतो विनिवर्तनम् ॥ ५ ॥
ततः प्राणायामाभ्यासादनन्तरं प्रत्याहारः
कार्यः । किंरूपोऽसावित्याह-तेषामिति, तेषा-
मिन्द्रियाणां संबन्धी वैषयिको यः सुखलव
आनन्दलेशस्तदास्वादे वृत्तस्य तत्परस्य चेतसः
सर्वेभ्य एवेन्द्रियार्थेभ्यः प्रत्याहरणं प्रत्याहारो
विधेयः ॥ ५ ॥