मृगेन्द्र आगम: विद्या एवं योग पाद (भट्ट नारायणकण्ठ वृत्ति सहित प्राचीनतम कामिक आगम परिशिष्ट)

श्रीमद्भट्टनारायणकण्ठविरचितवृत्त्युपेते । ९९
माणत्वं देहस्य न दृष्टमिति कर्तृदर्शनापह्नवो
न युक्तः, तस्यानुमेयत्वेन दर्शनाविषयत्वात् ।
देहस्य तु क्रियमाणत्वं कथं न दृष्टं ? अ-
भूत्वा भावित्वमेव हि कार्यत्वं, तच्च देहस्योपल-
भ्यत एव । तथाहि शुक्रशोणितकललाद्युपा-
दानात् 'दिह उपचये' इति धात्वर्थगत्या प्रति-
मासोपचीयमानो गर्भस्थो देहः प्रतीयते इति
कथमेष कार्यत्वमतिक्रामेत् । किंच संनिवेश-
विशेषवत्त्वाद्विनश्वरत्वाच्च देहादेः कार्यत्वमप-
ह्नोतुमशक्यम् । यद्यत्संनिवेशविशेषवद्विनश्वरं,
तत्तत्कार्यं यथा घटादि । तथा चैते देहादयः
पदार्थाः, तस्मादेतेऽपि कार्याः । एवं च सति
देहादि वस्तुजातं धर्मि बुद्धिमत्कर्तृपूर्वकमिति
साध्यो धर्मः कार्यत्वात् । यद्यत्कार्यं, तत्तद्बुद्धि-
मत्कर्तृपूर्वकं दृष्टं यथा रथादि । यत्तु नैवंविधं,
न तत्कार्यं यथात्मादि । ननु घुणाक्षरे कार्ये-
ऽपि न बुद्धिमत्कर्तृपूर्वकत्वमस्तीत्यनैकान्तिकः
कार्यत्वहेतुः । नैवं, तत्र कार्यताया एवानन्व-
यात् । यथेष्टसंचारमात्र एव किल घुणस्य
कर्तृता, नतु विशिष्टसंनिवेशाक्षरनिर्मितौ । स