सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संक्षिप्त मार्कण्डेय पुराण

संक्षिप्त मार्कण्डेय पुराण

Markandeya Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished296 पृष्ठ

पृष्ठ 225, कुल 296 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 225
  • निशुम्भ-वध *
    २२५

आयुधोंसे सुशोभित अपनी बड़ी-बड़ी आठ अनुपम
भुजाओंसे समूचे आकाशको ढककर वह अद्भुत
शोभा पाने लगा ॥ १८ ॥ उसे आते देख देवीने शङ्ख
बजाया और धनुषकी प्रत्यञ्चाका भी अत्यन्त
दुस्सह शब्द किया ॥ १९ ॥ साथ ही अपने घंटेके
शब्दसे, जो समस्त दैत्य-सैनिकोंका तेज नष्ट
करनेवाला था, सम्पूर्ण दिशाओंको व्याप्त कर
दिया ॥ २० ॥ तदनन्तर सिंहने भी अपनी दहाड़से,
जिसे सुनकर बड़े-बड़े गजराजोंका महान् मद दूर
हो जाता था, आकाश, पृथ्वी और दसों दिशाओंको
गुँजा दिया ॥ २१ ॥ फिर कालीने आकाशमें उछलकर
अपने दोनों हाथोंसे पृथ्वीपर आघात किया। उससे
ऐसा भयंकर शब्द हुआ, जिससे पहलेके सभी
शब्द शान्त हो गये ॥ २२ ॥ तत्पश्चात् शिवदूतीने
दैत्योंके लिये अमङ्गलजनक अट्टहास किया, इन
शब्दोंको सुनकर समस्त असुर थर्रा उठे; किंतु
शुम्भको बड़ा क्रोध हुआ ॥ २३ ॥ उस समय
देवीने जब शुम्भको लक्ष्य करके कहा- 'ओ
दुरात्मन् ! खड़ा रह, खड़ा रह,' तभी आकाशमें
खड़े हुए देवता बोल उठे, 'जय हो, जय
हो' ॥ २४ ॥ शुम्भने वहाँ आकर ज्वालाओंसे युक्त
अत्यन्त भयानक शक्ति चलायी। अग्निमय पर्वतके
समान आती हुई उस शक्तिको देवीने बड़े भारी
लुकेसे दूर हटा दिया ॥ २५ ॥ उस समय शुम्भके
सिंहनादसे तीनों लोक गूँज उठे। राजन् ! उसकी
प्रतिध्वनिसे वज्रपातके समान भयानक शब्द
हुआ, जिसने अन्य सब शब्दोंको जीत लिया ॥ २६ ॥
शुम्भके चलाये हुए बाणोंके देवीने और देवीके
चलाये हुए बाणोंके शुम्भने अपने भयंकर बाणोंद्वारा
सैंकड़ों और हजारों टुकड़े कर दिये ॥ २७ ॥ तब
क्रोधमें भरी हुई चण्डिकाने शुम्भको शूलसे
मारा। उसके आघातसे मूच्छित हो वह पृथ्वीपर
गिर पड़ा ॥ २८ ॥
ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः ।
आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा ॥ २९ ॥
पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः ।
चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम् ॥ ३० ॥
ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ।
चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान् ॥ ३१ ॥
ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम् ।
अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः ॥ ३२ ॥
तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका ।
खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे ॥ ३३ ॥
शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममराईनम् ।
हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका ॥ ३४ ॥
भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निःसृतोऽपरः ।
महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन् ॥ ३५ ॥
तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः ।
शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततोऽसावपतद्भुवि ॥ ३६ ॥
ततः सिंहश्चखादोग्रं १ दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् ।
असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान् ॥ ३७ ॥
कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः ।
ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः ॥ ३८ ॥
माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे ।
वाराहीतण्डघातेन केचिच्चूर्णीकृता भुवि ॥ ३९ ॥
खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः ।
वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे ॥ ४० ॥
केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात् ।
भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः ॥ ॐ ॥ ४१ ॥
इतनेमें ही निशुम्भको चेतना हुई और उसने
धनुष हाथमें लेकर बाणोंद्वारा देवी, काली तथा
सिंहको घायल कर डाला ॥ २९ ॥ फिर उस
दैत्यराजने दस हजार बाहें बनाकर चक्रोंके प्रहारसे
चण्डिकाको आच्छादित कर दिया ॥ ३० ॥ तब
दुर्गम पीड़ाका नाश करनेवाली भगवती दुर्गाने
कुपित होकर अपने बाणोंसे उन चक्रों तथा
१. पा०-दोग्रदंष्ट्रो । २. पा०-खण्डशखण्डं ।