मानसार शिल्पशास्त्र (प्रसन्ना कुमार आचार्य - प्राचीन भारतीय स्थापत्य, नगर-नियोजन व मूर्ति-शिल्प महाकोश)
Manasara on Architecture and Sculpture by P.K. Acharya
मानसार ऋषि (अनुवादक: डॉ. प्रसन्ना कुमार आचार्य) द्वारा
पृष्ठ 467, कुल 856 में से
संदर्भ में पढ़ें४३२ ] मानसारं
द्विभुजं च प्रकर्त्तव्यं नाभिस्सूत्रात्समं भवेत्
नूनत्वमधिकं दत्वा चांगुलं वा त्रियंगुलं
लंबितांघ्रि कपाष्ठयोस्तंतस्मात् द्विदियंगुलं
स्पृशं तं वा विशेषेण त्रिष्णमानं तु भागय
स्थानकं तत मानं तु तदर्थं चासनं भवेत्
आभंगं तत्रिसूत्रं तु मानसूतं पुरोकवत्
आसनं तु ततं प्रोक्तं प्रयुतानं तु मुच्यते
अक्षमालांकुशं चक्रं परशुं पवि(वापि) दक्षिणे
कमंडलुं पाशशंखं चा कष्णं वाथ वामके
आयुधानं मुखं दीर्घं तत्तारं क्रमसंयुतं
चतुर्भुजं प्रकर्त्तव्यं अपरे तस्करै तरे
तद्देवोषड्भुजं चाष्टादशहस्तविशेषतः
षड्भुजाक्षस्यमाला च इक्षुचापाभयंवदि
अब्ज स्यात्पुष्पवाणं च वरदं वामदिक्चरः
अक्षमालोक्षापां च पाशं चाभयं तथा
वरदं वामपादेषु दशहस्तां प्रकल्पयेत्
पंचवक्त्रां जटामौली त्रिनेत्रं श्वेतवर्श्वनि
श्वेतपद्मासनासीनं श्वेतपद्मासनस्थितं
अथवा प्रसाकारेण रक्तां वा रक्तपद्मिनी
जटामौलिसमायुक्तं किरीटमुकुटं तु वा
करंडीकामतुंडं वा केशबंधमथापि वा
मखसाधं त्रपाबांचि द्विरुखं मौलिदीर्घिकं
शरधिपरितो नाहमर्मथा कानि मौलिवत्
मूला ताष्टसप्तांशं मंशेनायस्य तारकं
किरीटं तु जटामौलि तार मूलाग्रसव्यय
करंडिकाग्रमूला स्यात् दक्षयक्ष यतः क्रमात्
त्रिपंचसप्तनंदैर्वा सोचाया च करंडिकाः
चतु''''पूमसंयुक्तं चित्रारत्नैर्विभूषितं
जटामकुटभूषाणां जटांते पुष्यसंयुक्तं
वामोर्ध्वे शशिसंयुक्तं सव्येनाकेपुष्पयुक्
मौल्यग्रं पुष्पमाल्याभ्यां मुक्ते तामा प्रकल्पयेत्
ललाटपट्टसंयुक्तं वस्त्रेपुष्पं तथामयं
मकुटस्यान्वितं प्रोक्तं वस्त्रेभेदमथोच्यते
शुद्धवशाभानिभं वस्त्रं महोवस्त्रमथापि वा
श्वेतवर्णांमथा वापि निम्नोक्तं च संयुतं
देवीवस्त्रैमिति प्रोक्तं भूषणानां तु मुच्यते
नाभ्यासो वस्त्रपर्यंतं षट्सप्तांगुलमिष्यते
कल्पोध्वे पंचवक्त्र् स्यात् वस्त्राल्लंबितक्रमात्
पीतांबरधरं भूष्यात् उरुदामं प्रलंबयेत्
रक्तं वा पादजाला मं पादांगुलीयकं भवेत्
कटकादिसंयुक्तं चित्ररत्नवचर्मंगुलीयकं
परंतूग्रीवमंगुल्यां उत्तरोयं प्रलंबयेत्
बाहुपूरिमसंयुक्तं चित्ररत्नविभूषितं
बाहुदामप्रलंबस्य बाहुपुष्पं प्रलंबितं
मकरकुंडलसंयुक्तं सिंहकुंडलमये व
कठिसं भूभवेत्कर्णे पुष्पदाम प्रलंबयेत्
रक्तकंचुकसंयुक्तं हे कंचुक''''मिष्यते
सर्वीभरखमुख्याखि शृंगारखदनान्वितं
प्रत्यंगममितं प्रोक्तं नाममेदमियोच्यते
उमयाशिवतेदेवी पद्मापद्माक्षधारिणी
अक्षोकुंडधारि''''''''''प्रमांशिदेश्यथाक्रमः
शंखचक्रधरादेवी वैष्णवांशी यथाक्रमं
पाशांकुशधरादेवी क(क्क) पांगंपरशुधारिणी
महादेवीश्वरी प्रोक्तं पंचमेदं तथामतं
त्रिया''''वरखं श्रेष्ठं द्वितीयां मध्यमं तथा
अंतर्वामध्यमं विद्यात् स्वस्थानं भवनं क्रमात्
शालाभ्यंतरके वा स्यात् द्वात्रिंशद्देवताक्रमात
वायुमुख्यापदे मध्ये दगीशानापदंत''''''''''''''