मल्लपुराण (ज्येष्ठिमल्ल - प्राचीन भारतीय मल्लविद्या, अखाड़ा व्यायाम व कुश्ती महाग्रन्थ)

उत्साहवृद्धिरप्यस्य जायतेऽल्पश्रमेण तु ।
तस्मादल्पश्रमो नित्यं कर्तव्यः सुखमिच्छता ॥ ३३ ॥
अथालपश्रमसंभूतं लक्षणं कथयाम्यहम् ।
अल्पश्रमे कृते प्रातः श्वासः स्वेदो न जायते ॥ ३४ ॥
अर्धश्रमेण जायन्ते नित्याभ्यासेन ये गुणाः ।
तानहं कथयिष्यामि मल्लानां सुखहेतवे ॥ ३५ ॥
सौमनस्यं बलं चैव पुष्टिरुत्साह एव च ।
हर्षश्चैव सुखं २५ प्राणबलवृद्धिश्चैस्तथैव च ॥ ३६ ॥
अग्निमूर्च्छाविनाशैश्च मेदोनाशस्तथैव च ।
पित्तस्यापि विनाशः स्यात् द्वादशैते वरा गुणाः ॥ ३७ ॥
अर्धश्रमः कृतो यैस्तु लक्ष्यंते २७ श्रुणु तान्गुणान् ।
अर्धश्रमेण मल्लानां प्रस्वेदो २८ जायते पुनः ॥ ३८ ॥
कक्षाकण्ठकपोलेषु ललाटे करसन्धिषु ।
पादसन्धिषु प्रस्वेदो हृदि श्वासश्च जायते ॥ ३९ ॥
अथ पूर्णः श्रमो यैस्तु कर्तव्यः सुसमाहितैः ।
तानहं कथयिष्यामि यथाशास्त्रं यथाबलम् ॥ ४० ॥
ज्येष्ठी तथान्तरज्येष्ठी तथा गोपकुलोऽपि च ।
एतैः पूर्णश्रमः कार्यः संयुक्तैर्भावितैर्गुणैः २९ ॥ ४१ ॥
आरोग्यबलवान् शूरैः ३० प्राणवान् सुश्रमस्तथा ।
श्रमसहः क्लेशसहः पुष्टकायाग्निमानापि ॥ ४२ ॥
पूर्णश्रमेपि मल्लानां जायन्ते ये गुणा अपि ।
तानहं कथयिष्यामि यथाशास्त्रं यथाबलम् ३१ ॥ ४३ ॥
तथा हृद्रोगनाशश्च पित्तनाशोऽपि जायते ।
कृमिनाशः कुष्ठनाशः स्वाङ्गसामर्थ्यमेव च ॥ ४४ ॥

---

२५ मुख P. २६ अग्निमूर्त्सा विनाशश्वन् P. २७ लक्ष्यंते B. २८ प्रश्वेदो B.
२९ नावितै P. ३० शूरः P. ३१ यथाफलं P.