मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

चतुर्थोऽङ्कः । ८३
बकुलावलिका—१पसीददु भट्टिणी । किं णु खु दहुरा वा-
हरन्ति त्ति देवीए पुढवीए देवो वरिसिदुं विरमदि ।
विदूषकः—२मो दाव । भोदीए दंसणमेत्तेण अत्तभवं पणिवा-
दलङ्घणं विसुमरिदो । तुमं उण अज्जवि पसादं ण गेण्हसि ।
इरावती—३कुविदा दाणिं अहं किं करिस्सं ।
राजा—अस्थाने कोप इत्यनुपपन्नं त्वयि । तथा हि ।
कदा मुखं वरतनु कारणादृते
तवागतं क्षणमपि कोपपात्रताम् ।
अपर्वणि ग्रहकलुषेन्दुमण्डला
विभावरी कथय कथं भविष्यति ॥ १६ ॥
इरावती—४अट्ठाणेत्ति सुष्ठु वाहरिदं अज्जउत्तेण । अण्णसंकन्तेसु
अह्माणं भाअहेएसु जदि उण कुप्पेअं, तदो हस्सा भवेअं ।
राजा—त्वमन्यथा कल्पयसि । अहं पुनः सत्यमेव कोपस्थानं
न पश्यामि ।
१. प्रसीदतु भट्टिनी । किं नु खलु दर्दुरा व्याहरन्ती देव्या पृथिव्यां
देवो वर्षितुं विरमति ।
२. मा तावत् । भवत्या दर्शनमात्रेणात्रभवान्प्रणिपातलङ्घनं विस्मृतः ।
त्वं पुनरद्यापि न गृह्णासि ।
३. कुपितेदानीमहं किं करिष्यामि ।
४. अस्थान इति सुष्ठु व्याहृतमार्यपुत्रेण । अन्यसंक्रान्तेष्वस्माकं भाग-
धेयेषु यदि पुनः कुप्येयम्, ततो हास्या भवेयम् ।
षया संपूर्णा ते प्रतिज्ञा ॥ प्रसीदतु भट्टिनी । किं नु खलु दर्दुरा व्याहरन्त्या-
क्रोशन्तीति देव्यां पृथिव्यां देवो वर्षितुं विरमति ॥ मा तावत् । भवत्या दर्शन-
मात्रेणात्रभवान्प्रणिपातलङ्घनं विस्मृतः । त्वं पुनरद्यापि प्रसादं न गृह्णासि ॥
कुपितेदानीमहं किं करिष्यामि ॥ कदेति । स्पष्टोऽर्थः ॥ अस्थान इति सुष्ठु
व्याहृतमार्यपुत्रेण । अन्यसंक्रान्तेष्वस्माकं भागधेयेषु यदि पुनः कुप्येयम्, ततो