मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

६० मालविकाग्निमित्रे
राजा—इयमिरावती
बाष्पसारा हेमकाञ्चीगुणेन
श्रोणीबिम्बादप्युपेक्षाच्युतेन ।
चण्डी चण्डं हन्तुमभ्युद्यता मां
विद्युद्दाम्ना मेघराजीव विन्ध्यम् ॥ २१ ॥
इरावती—किं^१ मं एव भूओ वि अवरद्धं करेसि ।
राजा—(सरशनं हस्तमवलम्बयति ।)
अपराधिनी मयि दण्डं संहरसि किमुद्यतं कुटिलकेशि ।
वर्धयसे विलसितं त्वं दासजनायाद्य कुप्यसि च ॥ २२ ॥
नूनमिदमनुज्ञातम् । (इति पादयोः पतति ।)
इरावती—णे^२ खु इमे मालविआचलणा, जा दे हरिसदोह
पूरियिस्सन्ति । (इति निष्क्रान्ता सह चेट्या !)
विदूषकः—उट्ठेहि^३ । किदप्पसादोऽसि ।
राजा—(उत्थाय इरावतीमपश्यन् ।) कथं गतैव प्रिया ।
विदूषकः—वँअस्स^४, दिट्ठिआ इमस्स अविणअस्स अप्पसण्ण
१. किं मामेव भूयोऽप्यपराद्धां करोषि ।
२. न खल्विमौ मालविकाचरणौ, यौ ते हर्षदोहदं पूरयिष्यतः ।
३. उत्तिष्ठ । कृतप्रसादोऽसि ।
४. वयस्य, दिष्ट्या अनेनाविनयेनाप्रसन्ना गतैषा तद्वयं शीघ्रमपक्र-
मामः । यावदङ्गारको राशिमिवानुवक्रं प्रतिगमनं न करोति ।
तस्मिन्मयि शठ इति गूढविप्रियकारीति अवधीरणा तिरस्कारोऽस्तु । अतः 'अति
परिचयादवज्ञा' इति वदन्ति । तस्मादियमवधीरणा युक्तैवेत्यर्थः । हे चण्डि अ
त्यन्तकोपने, चरणपतितया मेखलया रशनया याचितापि प्रार्थितापि तामवधीरणां
न विसृजसि न त्यजसि । किमिदं युक्तमिति शेषः ॥ इयमपि हताशा त्वामेवानु
सरति ॥ बाष्पसारेत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ किं मामेव भूयोऽप्यपराद्धां करोषि ॥
अपराधिनीत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ नूनमित्यादि । इदमेतद्रशनासंहरणमनु
ज्ञातमनुमतम् । मत्प्रार्थनाया इति शेषः ॥ न खल्विमौ मालविकाचरणौ, यौ ते
हर्षदोहदं पूरयिष्यतः ॥ उत्तिष्ठ । कृतप्रसादोऽसि । वयस्य, दिष्ट्या अनेनाविनयेना