मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

५४ मालविकाग्निमित्रे
इरावती—सुदो देवीए णिओओ। होदु दाणिं।
बकुलावलिका—एसो उवारूढराओ उअभोअक्खमो पुर
दे वट्टइ।
मालविका—(सहर्षम्।) किं भट्टा।
बकुलावलिका—(सस्मितम्।) ण दाव भट्टा। एसो असोअस
हावलम्बि पल्लवगुच्छओ। ओदंसेहि णं।
विदूषकः—सुदं भवदा।
राजा—सखे, पर्याप्तमेतावता कामिनाम्।
अनातुरोत्कण्ठितयोः प्रसिध्यता
समागमेनापि रतिर्न मां प्रति।
परस्परप्राप्तिनिराशयोर्र्वरं
शरीरनाशोऽपि समानुरागयोः ॥ १५ ॥
(मालविका रचितपल्लवावतंसा पादमशोकाय प्रहिणोति।)
राजा—वयस्य,
आदाय कर्णकिसलयमसादियमत्र चरणमर्पयति।
उभयोः सदृशविनिमयादात्मानं वञ्चितं मन्ये ॥ १६ ॥
१. श्रुतो देव्या नियोगः। भवत्विदानीम्।
२. एष उपारूढराग उपभोगक्षमः पुरतस्ते वर्तते।
३. किं भर्ता !
४. न तावद्भर्ता। एषोऽशोकशाखावलम्बी पल्लवगुच्छः। अवतं
सयैनम्।
५. श्रुतं भवता।
मनुतिष्ठ ॥ श्रुतो देव्या नियोगः। भवत्विदानीम् ॥ एष उपारूढराग उपभोगक्षम
पुरतस्ते वर्तते ॥ किं भर्ता ॥ न तावद्भर्ता। एषोऽशोकशाखावलम्बी पल्लवगुच्छः।
अवतंसयैनम् ॥ श्रुतं भवता ॥ अनातुरेत्यादि। अनातुरोत्कण्ठितयोः। अना
तुरोऽनार्तः। उत्कण्ठितः कामोत्कण्ठित इत्यर्थः। प्रसिध्यता संभवता समागमे
नापि संसर्गेणापि मां प्रति मामनु। मत्पक्ष इत्यर्थः। रतिर्न शृङ्गारो=भवति।
एकानुरागस्य रसाभासत्वात्। तथा चोक्तम्—‘एकत्रैवानुरागश्चेद्वहुसक्तिश्च योषितः।
अनौचित्यप्रवृत्तिश्च शृङ्गाराभास उच्यते ॥’ इति। शेषं स्पष्टम् ॥ आदायेत्यादि।
कर्णकिसलयं कर्णपूरार्थं किसलयम् अत्र कर्णशब्देन कर्णपूरो लक्ष्यते ससि