ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१८८ ललितासहस्रनाम ।
स्तोत्रप्रिया स्तुतिमती श्रुतिसंस्तुतवैभवा ।
मनस्विनी मानवती महेशी मङ्गलाकृतिः ॥ २२३ ॥
चोक्तं केवलः कुहने क्वचि'दिति । वस्तुतः केवलकौलधर्मवतीत्येवार्थः । विशेषणविशे-
ष्यभावादिना परस्परान्वयएव भिन्नपदयोरेकनामलनियमात् । अथवा दत्ताभार्य इत्यत्र
दानक्रियानिमित्तस्यापि दत्तपदस्य संज्ञालमङ्गीकृत्य 'संज्ञापूरण्योश्चे'ति पुंवद्भावनिषेध
आश्रीयते वैयाकरणैस्तद्वदिहापि कौलिनीपदस्यापि संज्ञात्वात् कौलिन्यः केवला
ज्ञानवत्यो ययेति बहुव्रीहिरपि संभवति । कौलिनीभिः केवला निर्णीतेति तृतीयासमासो
वा । 'तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेने'ति सूत्रे गुणोपसर्जनः । द्रव्यवचनपरत्वेन गुणव-
चनपदस्य व्याख्यानात् । गुणमुक्तवान् गुणवचनः । 'कृत्यल्युटो बहुल'मिति भूते
कर्तरि ल्युडिति निर्णयस्यापि गुणत्वेन तत्कर्मवाचिनः केवलपदस्यापि गुणवचनत्वम् ।
अनर्घ्यममूल्यमपरिच्छिन्नं यत्कैवल्याख्यं पदं पञ्चममुक्तिरूपं तद्दातुं शीलमस्याः ।
अनर्घ्येति दीर्घान्तपाठे आसमन्ताद्ग्राह्यं यत्कैवल्यमिति वा । न विद्यते कैवल्यं यस्मात्त-
दकैवल्यमीदृशं यत्पदमिति वा व्याख्येयम् ॥ २२२ ॥ स्तोत्रं लौकिको गुणानुवादः
षड्विधः 'नमस्कारस्तथाशीश्च सिद्धान्तोक्तिः पराक्रमः । विभूतिः प्रार्थना चेति षड्विधं
स्तोत्रलक्षण'मित्यभियुक्तोक्तः । त्रिजगद्वन्द्या स्वस्तिमती मिथ्याजगदधिष्ठाना 'भण्डासुरेन्द्र-
निर्मुक्तशस्त्रप्रत्यस्त्रवर्षिणी । इच्छाशक्तिज्ञानशक्तिक्रियाशक्तिस्वरूपिणी । साम्राज्यदायिनी'
त्यादिनामरूपः प्रगीतमन्त्रसाध्यकगुणिनिष्ठगुणाभिधानं वैदिकं स्तोत्रं वा प्रियं यस्याः ।
स्तोत्र्यश्च ता आपश्च स्तोत्र्यस्ताः प्रिया यस्या वा । स्तोत्रीशब्दस्य पुंवद्भावः । देवा
मनुष्याः पितरोऽसुराश्चाप्पदवाच्याः । 'तानि वा एतानि चत्वार्यम्भांसी'ति श्रुतेः ।
पञ्चम्यामाहुतावापः पुरुषवचसो भवन्ती'ति श्रुतावपामेव मनुष्यादिरूपतया परिणतत्वो-
क्तेश्च । 'आपो वा इदं सर्व'मित्यादिश्रुतेश्च । स्तुतिरस्यां कर्मतासंवन्धेनास्तीति स्तुति-
मती । स्तुत्या मतिश्च ईश यस्या इति वा । यत्स्तुत्या ज्ञानैश्वर्ये लभ्येते सेति यावत् ।
श्रुतिभिः सम्यक् स्तुतं परिचितं वा वैभवं विभुत्वं यस्याः । 'संस्तवः स्यात्परिचय'इति
कोशः । श्रुतिशब्दश्चतुःसंख्यापरो वा । 'युगाब्धयोऽर्थाः श्रुतयश्चतस्र'इति छन्दःसुधाक-
रात् । तेन चतुर्धा परिचितं वैभवं यस्या इति विग्रहः । 'शरीरपुरुषश्छन्दःपुरुषो
वेदपुरुषो महापुरुष'इति बह्वृचोपनिषदुक्तचतुर्व्यूहस्वरूपेत्यर्थः । कूर्मपुराणेऽपि 'चतस्रः
शक्तयो देव्याः स्वरूपत्वे व्यवस्थिताः । अधिष्ठानवशात्तस्याः शृणुध्वं मुनिपुंगवाः ।
शान्तिर्विद्या प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्चेति ताः स्मृताः । चतुर्व्यूहस्ततो देवः प्रोच्यते
परमेश्वरः । अनया परमो देवः स्वात्मानन्दं समश्नुते । चतुर्ष्वपि च देवेषु चतुर्मूर्तिर्म-
हेश्वर'इति । मनोऽस्याः स्वतन्त्रतया तिष्ठति नतु पराधीनवृत्तिकत्वेनेति मनस्विनी ।
'अस्मायामेधास्रजो विनिः' । मनश्चित्तसमुन्नतिरादरर्णं वा प्रियापराधसूचिका चेष्टा वा
प्रमाणं वा प्रमितिर्वास्यामस्तीति मानवती । महेशस्य स्त्री महेशी । उक्तंच देवीपुराणे