ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । १८५
बन्धं वधं रोधं पुत्रनाशं धनक्षय'मित्यादिना यत्परम्परामुपन्यस्य 'आपत्सु निखिलासु
त्वं रक्षस्येव न संशय' इत्यन्तम् । वाराहेऽपि ब्रह्मादिकृतदेवीस्तोत्रान्ते 'शरणं त्वां
प्रपद्यन्ते ये देवि परमेश्वरि । न तेषामापदः काश्चिज्जायन्ते कापि संकट'इत्यादि ।
अभियुक्ता अप्याहुः 'आपदि किं करणीयं स्मरणीयं चरणयुगलमम्बायाः । तत्स्मरणं किं
कुरुते ब्रह्मादीनपि च किंकरीकुरुते'इति ॥ अथ परिभाषायां सप्तत्रिंशन्नामानि
विभजते ॥ खेचरता द्विर्भवेदा देहे चैका भवेद्देवी । भगणे चतुर्गुणा
भूर्भवभालशतेन गोमेदा ॥ ३१ ॥ अत्रोत्तरार्ध इव पूर्वार्धे नकारस्याकथनादेकप-
दोपादानाच्च दशसंख्याधिक्ये सिद्धे तत्र प्रथमोपस्थितत्वादेकादशाक्षरं नामेति सिद्ध्यति
॥ ३१ ॥ दुःखरूतचाञ्चल्याभावात्स्वस्था खस्मिन्नेव स्थिता वा । 'स भगवः कस्मिन्प्र-
तिष्ठित इति स्वे महिम्रीति होवाचे'ति श्रुतेः । खरित्यव्ययं स्वर्गवाचि । तत्र तिष्ठत्यध्यक्षतयेति
वा । शोभना अस्था स्थितिर्भावो गतिर्यया सा वा । प्रभावादेवोपाधिसंपर्क-
मन्तरेणैव मधुरा सर्वाभिलषणीया । 'मधुरं रसवत्स्वादुप्रियेषु मधुरोऽन्यवत् । मधुरा
शतपुष्पायां मधूलीनागरीभिदो'रिति विश्वः । अतएव स्व आत्मीयो भावोऽवस्थानं
यस्यां सा च सा मथुरापुरी चेति वा । मीनाक्षीनिवासशालिहालास्यक्षेत्र [ रूपेति ]
निवासेति यावत् । यद्वा स्वस्यात्मनो भायां प्रतिभायां येऽवमाः प्रथमगणनीयाः ।
आत्मज्ञोत्तमा इति यावत् । तेषां धुरेव धुरा । धूरिति हलन्ताद्भागुरिमतेन टाप् ।
रथस्य धूर्यथा सर्वोत्तममङ्गं तद्वदियमात्मज्ञानवतां निर्वाहिकेत्यर्थः । नचावमपदस्य
निकृष्टपरत्वमेवेति भ्रमितव्यम् । अवमोत्तमपदयोः प्रथमचरमपरत्वेन प्रयोगदर्शनात् ।
'अग्निरग्रे प्रथमो देवतानां संयातानामुत्तमो विष्णुरासी' दित्याग्नावैष्णवेष्टियाज्यानुवा-
क्यामन्त्रस्य सर्वदेवताप्रथमचरमभूतयोरग्निविष्ण्वोर्ग्रहणे प्रत्याहारन्यायेन मध्यस्थानाम-
खिलदेवतानां ग्रहणं दीक्षणीयेष्टौ सिद्ध्यतीति प्रतिपादनपरस्य व्याख्यारूपे 'अग्निर्वै
देवानामवमो विष्णुः परम'इति बह्वृचब्राह्मणे प्रथमपदस्यावमपदेन व्याख्यानदर्शनेन
तयोः पर्यायत्वसिद्धेः । खभामात्रप्रज्ञानं ये वमन्ति सृजन्ति साधयन्ति तेषु धूरुत्तमेति
वा । तेन 'न निर्धारण' इति षष्ठीसमासनिषेधस्य न विरोधः । पुरुषोत्तम इत्यत्रेव
सप्तमीसमासस्वीकारात् । शोभना अभावाः स्वभावाः । अभावेषु शोभनत्वविशेषणात्त-
त्प्रतियोगिनां भावानामाशोभनत्वमुक्तं भवति । तेन रागद्वेषवैषम्यनैर्घृण्यादिप्रायोगिकै-
रभावैर्मधुरेति वा । स्वेषु आत्मीयेषु भक्तेषु भावेन अवस्थानेन मधुरा वा । स्वेषां
भावेन भक्त्या मधु सत्फलं रातीति वा । 'चरन्वै मधु विन्दती'ति श्रुतौ तथैव मधुप-
दस्य व्याख्यानदर्शनात् । एवमभिप्रायावतारयोरपि भावपदार्था यथासंभवं योजनीयाः ।
धीरा पण्डिता । धैर्यवती वा । धियमद्वैतबुद्धिं राति ददातीति वा । 'ईश्वरानुग्रहादेव
पुंसामद्वैतवासने'ति स्मृतेः । धीप्रदा इरा दशमीतिथिर्र्यस्यां वा । धीरैः पण्डितैः
समर्तिता । 'तं धीरासः कवय उन्नयन्ती'ति श्रुतेः । अतएव कल्याणचरणैः स्वीयं
धैर्यं प्रकटीकृतम् । 'पातय वा पाताले स्थापय वा निखिललोकसाम्राज्ये । मातस्तव