कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ३८ )
towards the small trees she reared up पुत्रवात्सल्यं—
वत्सलस्य भावः वात्सल्यं (वत्सल + ष्यञ् ) affection पुत्रस्य
वात्सल्यं पुत्रवात्सल्यं motherly affection , affection for
one’s child. The compound may also be expounded as
पुत्रोचितं वात्सल्यं पुत्रवात्सल्यम् ( मध्यमपदलोपी तत्पुरुषः ) । न
अपाकरिष्यति—न दूरीकरिष्यति will not set aside. The
idea is that even after the birth of Guha, Parvati will
continue to love them
CHANGE OF VOICE . —अतन्द्रितया तया स्वयमेव वृक्षकाः
घटस्तनप्रस्रवणैः व्यवर्ध्यन्त, गुहेनापि प्रथमात्मजन्मनां येषां
पुत्रवात्सल्यं न अपाकरिष्यते ॥ १४ ॥
HINDI TRANSLATION —आलस्य रहित हुई वह (पार्वती)
अपने आप ही छोटे छोटे वृक्षों को घड़े रूपी स्तनों के जल से
सींचती थी ; गुह भी पूर्वोत्पन्न उनके लिये ( पार्वती के ) पुत्र प्रेम
को दूर न कर सकेगा ॥ १४ ॥
ENGLISH TRANSLATION—Free from lassitude, she
herself reared up the small trees with outpourings from
breast-like jars her motherly affection for which, being
first born, even Guha would not be able to set
aside, 14
PURPORT IN SANSKRIT :—व्रतमाचरन्ती पार्वती सर्वकार्येषु
निरलसाभूत्, स्वाश्रमस्थान् ह्रस्वपादपांश्च पुत्रानिव मन्यमाना
स्वयमानीतैः कलशजलैरसिञ्चत् । यथा हि माता स्तनपयसा
स्वसन्ततिं पुष्णाति एवं सा घटजलैर्वृक्षान् पुपोष इति स्पष्टार्थः ।
तस्यास्तेषु पुत्रप्रेमानुभूय कविरुत्प्रेक्षते—यत्तस्याः भाविपुत्रस्य
कार्त्तिकेयस्योत्पत्त्यनन्तरमपि सा तान् न विस्मरिष्यति, अपि तु
तेषु पुत्रवत्स्नेहं करिष्यति ॥ १४ ॥