कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ३१ )
अरण्यबीजाञ्जलिदानलालिता-
स्तथा च तस्यां हरिणा विशश्वसुः ।
यथा तदीयैर्नयनैः कुतूहलात्
पुरः सखीनाममिमीत लोचने ॥ १५ ॥
अरण्येति । अरण्यबीजाञ्जलिदानलालिता अरण्यबीजानां
नीवारादीनामञ्जनयस्तेषां दानेन लालिताः हरिणाः च तस्यां
देव्यां तथा विशश्वसुः विश्रम्भं जग्मु । 'समौ विश्रम्भविश्वासौ'
इत्यमर । यथा कुतूहलात् औत्सुक्यात् तदीयैः हरिणसम्बन्धिभिः
नयनैः नेत्रैः करणैः स्वकीये सखीनां पुरः पुरतः । अनेन तेषां
सम्बन्धसहत्वमुक्तम् । अमिमीत । अक्षिपरिमाणतारतम्यज्ञानाय
मानं चकारेत्यर्थः । केचित्तु सा पार्वती तदीयैर्नेत्रैः कुतूहलात्पुरोऽग्रे
वर्तमानानां सखीनां लोचने अमिमीत व्रतस्थत्वान्नात्मन इत्याहुः ।
'माङ् माने' इत्यस्माद्धातोर्लङ् । इयमेव खलु विश्वासस्य परा
काष्ठा यदक्षिपीडनेऽपि न क्षुभ्यन्तीति भावः ॥ १५ ॥
PROSE ORDER .—(किं) च अरण्यबीजाञ्जलिदानलालिताः
हरिणाः तस्यां तथा विशश्वसु यथा (सा) कुतूहलात् तदीयैः
नयनैः (स्व) लोचने सखीनां पुरः अमिमीत ॥ १५ ॥
NOTES :—अरण्यबीजाञ्जलिदानलालिताः—अरण्यस्य बीजानां
अञ्जलेः दानेन लालिता ( पालिताः ) fondled by being
given handfuls of forest-grain अरण्यबीज means wild
rice and such other grain as grow in forest of their
own accord. Deer were generally reared up in this
manner by maidens living in hermitages. Cf ' श्यामा-
कमुष्टिपरिवर्धितको० मृगः ' शकुन्तला० ४ १४ तथा—so much.
विशश्वसुः—(वि + √श्वस् + लिट् ) विश्वासं चक्रुः trusted.