कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २३२ )
क्लेशं विसस्मारेत्यर्थः । तथा हि क्लेशः फलेन फलसिद्ध्या
पुनर्नवतां विधत्ते पूर्ववदेवाक्लिष्टतामापादयतीत्यर्थः । सफलः
क्लेशो न क्लेश इति भावः ॥ ८६ ॥
Prose Order :—(हे) अवनताङ्गि अद्य प्रभृति त्वया तपोभिः
क्रीतः तव दासः अस्मि, चन्द्रमौलौ इति वादिनि सा
अह्नाय नियमजं क्लमं उत्ससर्ज हि क्लेशः फलेन पुनः नवतां
विधत्ते ॥ ८६ ॥
Notes —अवनताङ्गि-अवनत ( नम्रं ) अङ्गं यस्याः सा
अवनताङ्गी, तस्याः सम्बोधने अवनताङ्गि O one possessed of
stooping limbs ( on account of the breasts ) See
notes on संनतगात्रि in verse 39 अद्य—अस्मिन् अहनि अद्य
today अद्य प्रभृति—from today Though अद्य has the
sense of the Locative case it has been used with
प्रभृति and so it gives the sense of the Ablative. See
also notes on तदा प्रभृति in verse 55 क्रीतः—purchased.
दासः—दासते आत्मानं ददाति इति दासः—a slave चन्द्रमौलौ
—Locative of चन्द्रमौलि moon-crested God. See
notes on शशिमौलि in verse 60 वादिनि—( वद् + णिनिः
=वादिन् ) वदति इति वादिन्, तस्मिन् while he was
speaking so. अह्नाय—झटिति at once ‘ स्राग्झटिति
अञ्जसा अह्नाय द्राङ्मङ्क्षु सपदि द्रुतम् ’ इत्यमरः । नियमजं—
( नियम + √जन् + डः ) नियमात् ( व्रतात् ) जातं ( उत्पन्नं )
नियमजं Caused by penance क्लमं-श्रान्तिं fatigue. उत्स-
सर्ज—तत्याज gave up ; forgot. √सृज् to create, means
‘ to leave ’ with उद् । Párvati forgot all the fatigue
because she had obtained Shiva, for whom she had