कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २३१ )
पर्वतराजपुत्री, रास्ते.में पहाड़ से रोकी हुई नदी की तरह न तो
जा सकी और न ठहर सकी ॥ ८५ ॥
English Translation —On seeing him, the daughter
of the lord of mountains, trembling, her slender body
covered with perspiration and having her foot raised
to step forth could neither go nor stay, like a river
hampered by the obstruction of a mountain in the
way 85.
Purport in Sanskrit :—महादेवस्य दर्शनेन तत्स्पर्शेन
च पार्वत्या देहे कम्पस्वेदस्तम्भाद्याः सात्त्विकभावाः प्रादुर्भूताः, येन
सा गन्तुमुद्यताऽपि तथैव ततश्चलितुं न शशाक यथा हि निम्न-
स्थलं गच्छन्ती नदी सम्मुखागतेन पर्वतेन निरुद्धाग्रे गन्तुं न प्रवर्त्तते
न च प्रवाहवेगात् स्थातुमपि शक्नोति । गमनोत्सुकापि पार्वती
शिवसान्निध्येन किं कर्त्तव्यविमूढा जाता ॥ ८५ ॥
अद्य प्रभृत्यवनताङ्गि तवास्मि दासः
क्रीतस्तपोभिरिति वादिनि चन्द्रमौलौ ।
अह्नाय सा नियमजं क्लममुत्ससर्ज
क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते ॥ ८६ ॥
अद्येति । चन्द्रमौलौ शिवे । हे अवनताङ्गि पार्वति अद्य प्रभृति
अस्माद्दिनादारभ्येत्यर्थः । प्रभृतियोगादद्येति सप्तम्यर्थवाचिना
पञ्चम्यर्थो लक्ष्यते । तव तपोभिः क्रीतः । ‘ दास् दाने ’ । दासते
आत्मानं ददातीति दासः । अस्मि इति वादिनि वदति सा देवी
अह्नाय सपदि । ‘ स्राग्झटित्यञ्जसाह्नाय द्राङ्मङ्क्षु सपदि द्रुतम् ’
इत्यमरः । नियमजं तपोजन्यं क्लमं क्लेशं उत्ससर्ज । फलप्राप्त्या