कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २१६ )
यदुक्तं ' अलक्ष्यजन्मता ' ( ५।७२ ) इति तत्रोत्तरमाह—
विवक्षतेति । च्युतात्मना नष्टस्वभावेनान एव दोषं दूषणं विवक्षता
वक्तुमिच्छता अपि त्वया ईशं प्रति एकं अलक्ष्यजन्मता इत्येतदेकम् ।
वच इत्यर्थः । साधु भाषितं सम्यगुक्तम् । कुतः । यं ईश्वरं आत्म-
भुवः अपि ब्रह्मणोऽपि । 'ब्रह्मात्मभू सुरज्येष्ठ ' । कारणं आमनन्ति '
उदाहरन्ति । विद्वांस इति शेषः । ' पाघ्राध्मास्थाम्नादाण् '—
इत्यादिना मनादेशः । स ईश्वरः कथं लक्ष्यप्रभवः लक्ष्यजन्मा भवि-
ष्यति। अनादिनिधनस्य भगवतः कारणशङ्का कलङ्कश्च नान्विष्यत
इत्यर्थः ॥ ८१ ॥
PROSE ORDER :—च्युतात्मना दोषं विवक्षता अपि त्वया
ईशं प्रति एकं साधु भाषितम्, यं आत्मभुव अपि कारणं आम-
नन्ति सः कथं लक्ष्यप्रभवः भविष्यति ॥ ८१ ॥
NOTES :—च्युतात्मना—च्युतः ( पतित ) आत्मा ( अन्तः-
करणं ) यस्य स च्युतात्मा, तेन one possessing a depraved
soul. Pārvatī calls the ascetic so because he talked
so much ill of Shiva विवक्षता—( √वच्+सन्+शतृ ) वक्तुं
इच्छति विवक्षति, विवक्षति इति विवक्षन् (वक्तुमिच्छन्), तेन
विवक्षता by one who wants to speak. Instrumental
sing of विवक्षन् Present part. of the Desiderative of
√वच्, The suffix सन् is added to express desire अपि—
though you wanted to point out Shiva's faults you
have unconsciously said one good point about him.
ईशं प्रति—महेशं प्रति with regard to the Lord Accu-
sative is used because of प्रति । ' अभित परित समया नि-
कषा हा प्रतियोगेऽपि।' साधु—सम्यक् a good point viz
अलक्ष्यजन्मता in verse 72 आत्मभुवः—( आत्मन्+√भू+