कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १७७ )

नु सहिष्यते । न कथंचिदपि सहिष्यते इत्यर्थः । अग्रतो यद्भावि
तद्दूरेऽवतिष्ठतां प्रथमं करग्रह एव दुःसह इति भावः ॥ ६६ ॥
PROSE ORDER -(हे) अवस्तुनिर्बन्धपरे । आमुक्तविवाह-
कौतुकः अयं ते करः शंभोः वलयीकृताहिना करेण तत्प्रथमाव-
लम्बनं कथं नु सहिष्यते ? ॥ ६६ ॥
NOTES —अवस्तुनिर्बन्धपरे—न वस्तु अवस्तु (तुच्छवस्तु),
तस्मिन् निर्बन्ध (आग्रहः ) परः (प्रधानः ) यस्याः सा अवस्तु-
निर्बन्धपरा, तस्याः सम्बोधने अवस्तुनिर्बन्धपरे one who is
solely attached to an unworthy object , who is
desirous of an unworthy object अवस्तु an unworthy
object, i.e., Shiva. Here the negative अ ( न )
is in the sense of अप्राशस्त्य ( not good : disparage-
ment ), which is one of its six senses—' तत्सादृश्यम-
भावश्च तदन्यत्वं तदल्पता । अप्राशस्त्यं विरोधश्च नञर्थाः षट्
प्रकीर्तिताः ।' निर्बन्ध—persistence in ; obstinacy for.
आमुक्तविवाहकौतुकः—आमुक्तं (धारित ) विवाहस्य कौतुकं
(मङ्गलसूत्रं ) यस्मिन् स आमुक्तविवाहकौतुकः round which
the nuptial string has been tied. आमुक्तं—( आ+
√मुञ्च्+क्तः ) tied विवाहकौतुकम्—the nuptial thread.
‘ कौतुकं मङ्गले हर्षे हस्तसूत्रे कुतूहले' इति शाश्वतः । A
coloured thread is tied round the wrist on the
occasion of marriage and other solemn ceremonies.
शंभो —of Shiva. वलयीकृताहिना—( वलय+च्वि·+कृतः=
वलयीकृतः ) अवलयो वलयो यथा संपद्यते तथा कृतः वलयी
कृतः ( वलयरूपेण धृतः ) ; वलयीकृतः अहिः ( सर्पः ) यस्मिन् स
वलयीकृताहि. तेन round which a snake has been borne