कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १३८ )
प्रेक्षणं गुह्यभाषणम् । संकल्पोऽध्यवसायश्च क्रियानिर्वृत्तिरेव च ।
एतन्मैथुनमष्टाङ्गं प्रवदन्ति मनीषिणः ।" एतदष्टविधमैथुनाभावः
प्रशस्तः । ' साधो—साध्नोति परेषां कार्याणि इति साधुः, तस्य
सम्बोधने साधो ( सज्जन ) O one who accomplishes
another's business O sage; noble sir Voc. sing
of साधु कुतूहलं—Curiosity to know about the bride-
groom desired by Parvati निबोध—जानीहि you may
hear or know यदर्थं यस्मै इति यदर्थं for whom. The com-
pound with अर्थ is a नित्यसमास and takes the gender
and number of the noun it qualifies Cf. 'अर्थेन सह
नित्यसमासः सर्वलिङ्गता चेति वक्तव्यम् ।' For the meaning
of नित्यसमास ( अविग्रहो नित्यसमासः अस्वपदविग्रहो वा ) see
notes on क्रियार्थं in verse 33 above. अम्भोजं—अम्भसि
( जले ) जात इति अम्भोजं a lotus Synonyms of अम्भोज
may be had by adding ज to word meaning water.
उष्णवारणं—उष्णस्य वारणं उष्णवारणम् ( छत्रम् ) warding
off the sun ; an umbrella. तपःसाधनं—तपसः साधनं
तपःसाधन a means of practising religious austerities
Just as people use a lotus leaf for warding off the
sun so did Parvati employ her body to practise
penance 52
CHANGE OF VOICE:—तदीयया सख्या स वर्णी ऊचे, (हे)
साधो, चेत् तव कुतूहलं ( तर्हि त्वया ) निबुध्यताम्, एषा यदर्थं
अम्भोजं उष्णवारणमिव वपुः तपःसाधनं कृतवती ॥ ५२ ॥
HINDI TRANSLATION :—उसकी सहेली उस ब्रह्मचारी से
बोली—( हे ) साधु, यदि तुम्हें उत्सुकता हो तो सुनो (या