कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १३४ )
get the desired bridegroom by a half of it, him, how-
ever, I desire to know well. 50
Purport in Sanskrit :—हे पार्वति ! त्वया दीर्घकालं
तपस्या कृता, इदानीमितोऽधिकतपस्यायाः काप्यावश्यकता न
दृश्यते । यदि चाधिकतपसैव तेऽभीष्टं साध्यं तर्हि ममापि ब्रह्म-
चर्याश्रमे कृतं तपोऽस्ति तस्यार्धमहं तुभ्यं दातुमुद्यतः, त्वं तत्सहाय-
तया स्वेच्छितं वरं लब्धुं शक्नोषि । परं पूर्वमहं तस्य वरस्य विषये
सर्वमपि ज्ञातुमिच्छामि ॥ ५० ॥
इति प्रविश्याभिहिता द्विजन्मना
मनोगतं सा न शशाक शंसितुम् ।
अथो वयस्यां परिपार्श्ववर्त्तिनीं
विवर्त्तितानञ्जननेत्रमैक्षत ॥ ५१ ॥
इतीति । इति इत्थं द्विजन्मना द्विजेन प्रविश्य अन्तर्गत्वा ।
आप्ततद्रहस्यमुद्भाव्येत्यर्थः । अभिहिता उक्ता सा पार्वती मनोगतं
हृदिस्थं वरं शंसितुं वक्तुं न शशाक समर्था नाभूत् । लज्जयेति शेषः ।
अथो अनन्तरं परिपार्श्ववर्त्तिनीं वयस्यां सखीं विवर्तितानञ्जननेत्रं
विवर्तितं विचालितमनञ्जनं व्रतवशाद्वर्जितकज्जलं नेत्रं यस्मिन्
कर्मणि तत्तथा ऐक्षत । नेत्रसंज्ञयैव प्रत्युत्तरं वाचयाञ्चकारेत्यर्थः ॥५१॥
Prose Order :—द्विजन्मना प्रविश्य इति अभिहिता सा
मनोगतं शंसितुं न शशाक, अथो परिपार्श्ववर्त्तिनीं वयस्यां विवर्त्ति-
तानञ्जननेत्रं ऐक्षत ॥ ५१ ॥
Notes :—द्विजन्मना—द्वे जन्मनी यस्य स द्विजन्मा, तेन
( विप्रेण ) by that Brahmana See notes on द्विजाति in
the 40th verse above. प्रविश्य—अन्तर्गत्वा having entered
into ; having penetrated her mind or the secret of