कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १३० )
PROSE ORDER :- तव प्रियं सौभाग्यमदेन वञ्चितं अवैमि,
य आत्मीयं वक्त्रं चतुरावलोकिनः अरालपक्ष्मणः अस्य चक्षुषः
चिरं लक्ष्यं न करोति ॥ ४६ ॥
NOTES :—तव प्रियं—your beloved, i e the per-on
whom you have chosen as your would-be husband
सौभाग्यमदेन—( सुभग + ष्यञ् ) सुभगस्य भावः सौभाग्यं, तस्य
मदः सौभाग्यमदः, तेन ( सौन्दर्यगर्वेण ) by the pride of (his)
beauty वञ्चितं—प्रतारित cheated Because regarding
himself beautiful he does not care to see Parvati and
is thus deprived of the pleasure of seeing her face
He does not possess the real good fortune which lies
in being loved by Parvati अवैमि—( अव + √इ + लट् )
जानामि I think. √ इ to go, when preceded by अव
means ' to know ' Similarly all the roots meaning
' to go ' when preceded by अव mean ' to know ' आत्मीयं
—( आत्मन् + छः—ईय ) आत्मन इदं आत्मीयम् ( स्वकीयम् )
his own वक्त्रं—मुखं the face चतुरावलोकिनः—( अव +
√लोक to see+णिनिः=अवलोकि ) चतुरं ( सुन्दरं ) अव-
लोकते इति चतुरावलोकि, तस्य चतुरावलोकिनः which casts
lovely glances ; which sees in a lovely manner अराल-
पक्ष्मणः—अरालानि ( कुटिलानि ) पक्ष्माणि ( नेत्रलोमानि ) यस्य
तत् अरालपक्ष्म, तस्य of which the eye-lashes are curved.
अराल means crooked or curved. ‘ अराल कुटिलं जिह्मम् ’
इत्यमरः । curved eyelashes are regarded beautiful
पक्ष्मन् eye-lashes, is Neuter Gender and is declined as
पक्ष्म, पक्ष्मणी, पक्ष्माणि etc. Both चतुरावलोकिनः and