कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १०३ )
Bahuvrihi compounds having for their last members
अङ्ग, गात्र or कण्ठ the feminine is formed either in आ
or ई, thus the other form will be संनतागात्रा । मनीषिभिः
—( मनीषा+इनिः ) मनीषा (बुद्धि ) एषामस्तीति मनीषिणः,
तै मनीषिभिः (विद्वद्भिः) by the thoughtful; wise, or,
मनस ईषिभिः, मनीषिभिः । For synonyms of मनीषा Cf.
‘बुद्धिर्मनीषा धिषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः’ इत्यमरः । The
suffix इनि is added by ‘व्रीह्यादिभ्यश्च’ पा० ५.२ ११६ ।
सतां—सज्जनानाम् of good people Genitive plu of
सत्, which is declined as, सन्, सन्तौ, सन्तः । सन्तं,
सन्तौ, सतः । सता, सद्ब्यां, सद्भिः etc सङ्गतम्—(सं+
√गम्+क्तः) सख्यम् Meeting friendship साप्तपदीनं—
(सप्तपदं+खञ्—ईन ) सप्तानां पदानां समाहारः सप्तपदं (द्विगु-
समासः ), सप्तपदेन (सप्तभिः पदैः वा ) अवाप्यने इति साप्त-
पदीनम् । the word पद has two meanings, viz ‘a word’
and ‘a footstep’, so the expression means ‘which is
formed by uttering seven words’ or ‘by walking
over seven steps together’ i e., friendship. The
word has lost the literal sense and is used for
friendship. It is irregularly formed to indicate this
meaning by साप्तपदीनं सख्यम्’ पा० ५ २ २२ । ‘सख्यं
साप्तपदीनं स्यात्’ इत्यमरः । Cf. ‘संबन्धमाभाषणपूर्वमाहुः’
रघु० २ ३५ । and ‘सतां सप्तपदा मैत्री, सत्सतां त्रिपदा स्मृता ।
सत्ततामपि ये सन्तस्तेषां मैत्री पदे पदे ।’
Shiva means to say as Parvati and he had uttered
a few words to each other they were friends and