कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १०२ )
यतः सतां संनतगात्रि संगतं
मनीषिभिः साप्तपदीनमुच्यते ॥ ३९ ॥
संप्रति मनोरथं जिज्ञासुः प्रस्तौति । प्रयुक्तेति । आत्मना त्वया
प्रयुक्तः कृतः सत्कारविशेषः पूजातिशयो यस्य तं प्रयुक्तसत्कारविशेषं
मां पर अन्यं संप्रतिपत्तुं अवगन्तुं न अर्हसि । हे संनतगात्रि संन-
ताङ्गि । ‘अङ्गगात्रकण्ठेभ्यः’ इति वक्तव्यान् ङीप् । यतः कारणात्
मनस ईषिभि मनीषिभिः विद्वद्भिः । शकन्ध्वादित्वात्साधु । सतां
संगत सख्यं सप्तभिः पदैः आप्यते इति साप्तपदीनं सप्तपदोच्चारण-
साध्यं उच्यते । तच्चावयोरुत्वत्कृतसत्कारप्रयोगादेव सिद्धमित्यर्थः ।
‘साप्तपदीनं सख्यम्’ इति निपातनात्साधुः ॥ ३६ ॥
PROSE ORDER —आत्मना प्रयुक्तसत्कारविशेष मां परं
संप्रतिपत्तुं न अर्हसि, (हे) संनतगात्रि, यतः मनीषिभिः सतां सङ्गतं
साप्तपदीनं उच्यते ॥ ३६ ।
NOTES —आत्मना—स्वयं by thee thyself i e, not
through any attendant or other person प्रयुक्तसत्कार-
विशेषं—प्रयुक्तः (कृतः) सत्कारस्य विशेषो यस्मै स, तम् to
whom special hospitality has been done परं—अन्यं a
different person, a stranger संप्रतिपत्तुं—(सं प्रति+
√पद् + तुमुन्) बोद्धु to know; to regard. Infinitive
of √पद् to go, but with प्रति ‘to know.’ संनतगात्रि—सं
(सम्यङ्) नतानि गात्राणि यस्याः सा संनतगात्री, तस्याः सम्बो-
धने संनतगात्रि (सुन्दराङ्गि) having the body bent or
stooping; having rounded limbs; beautiful. ‘नतं चारु
सन्नतम्’ इति भाजः । ङीष् is added to form the feminine
by the vartika ‘अङ्गगात्रकण्ठेभ्यः वक्तव्यम्’ i e. of