कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १०० )
सविशेषं त्रिवर्गसारः प्रतिभाति, यद् मनोनिर्विषयार्थकामया त्वया
एक एव प्रतिगृह्य सेव्यते ॥ ३८ ॥
NOTES:—भाविनि—( भाव + इनिः + ङीप् ) प्रशस्तः भावः
अभिप्रायः ) अस्या अस्तीति भाविनी, तस्याः सम्बोधने O one
of excellent or noble thoughts Some books read भामिनि
instead of भाविनि, which means a fortunate or passion-
ate woman. This being out of place भाविनि is preferable
to भामिनि। अनेन—by this, i. e. by seeing your pure
conduct सविशेषं—विशेषेण सह इति सविशेषम् particularly;
pre-eminently It is an adverb to त्रिवर्गसारः प्रतिभाति ।
त्रिवर्गसारः—त्रयाणां वर्गाणां समाहारः त्रिवर्ग ( धर्मार्थकामाः )
(द्विगुसमास ) त्रिवर्गे सारः त्रिवर्गसार the best of the group
of the three, namely धर्म (righteousness) अर्थ
(wealth) and काम (desire) त्रिवर्ग means the group of
three things and it becomes चतुर्वर्ग if the fourth,
namely मोक्ष (salvation), is added to it Cf 'त्रिवर्गो
धर्मकामार्थैश्चतुर्वर्गः समोक्षकैः' इत्यमरः । These four things
are, according to the Hindu scriptures, the objects
to be acquired by human beings प्रतिभाति—ज्ञायते is
known, appears √भा 'to shine' means 'to appear'
when preceded by प्रति । मनोनिर्विषयार्थकामया । निर्विषयौ
—निर्गतः विषयः ययोस्तौ which are not thought about,
which are not the objects of मनसो निर्विषयौ अर्थः कामश्च
(द्वन्द्वः ) यस्याः सा मनोनिर्विषयार्थकामा, तया whose mind is
entirely free from all thoughts about अर्थ and काम ।
Parvati leading the life of an ascetic paid no heed to