कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

५८ कृषिपराशरः
हिताय सर्वलोकानां पुष्ययात्रा मनोहरा ।
पुरा पराशरेणेयं कृता सर्वार्थसाधिनी ॥२३४॥
तस्मादियं प्रयत्नेन पुष्ययात्राविधानतः ।
सर्वविघ्नप्रशान्त्यर्थं कार्या शस्यस्य वृद्धये ॥२३५॥
पुष्ययात्रां न कुर्वन्ति ये जना धनगर्विताः । 5
न विघ्नोपशमस्तेषां कुतस्तद्वत्सरे सुखम् ॥२३६॥
पौषे मासि ततः कुर्याद्धान्यच्छेदं विचक्षणः ।
मर्दयित्वा यथायोगमाढकेन प्रमापयेत् ॥२३७॥
अथाढकलक्षणम् —
द्वादशाङ्गुलकैर्मानैराढकः परिकीर्तितः । 10
मापनं वामावर्तेन दक्षिणे न कदाचन ॥२३८॥
1 D महोत्सव for मनोहरा
2 C सर्वानु for सर्वार्थ•
D पराशरेणैवमुक्ता for पराशरेणेयंकृता.
3 C प्रयत्नतः for विधानतः.
4 C विनाशाय for प्रशान्त्यर्थं, शस्यकानां प्रवृद्धये ( D सम्यक् काले प्रवृद्धये ) for
कार्या...वृद्धये.
5 D मूढा for जना, दर्पिताः for गर्विताः.
6 C विघ्नप्रशम for विघ्नोपशम, शुभं for सुखम्. D न च तस्य भवेत् for
कुतस्तद्वत्सरे.
Note : Lines 1-6 omitted by A.
7 A सदा for ततः.
8 A प्रमाणेन तु for आढकेन प्र. C धान्यं for योगं, प्रमाणयेत् for प्रमापयेत्.
D योगे for योगं, प्रचोदयेत् for प्रमापयेत्.
Note : After line 8, B adds—सुप्रमाप्य च तद्धान्यं यथालाभं प्रबन्धयेत् ।
प्रमादेनापि पौषे तु व्ययं तस्य न कारयेत् ॥ मापनं सर्वशस्यानां वामावर्तेन
कीर्तितम् । धान्यानां दक्षिणावर्तं मापनं क्षयकारकम् ॥ वामावर्तेन सुखदं
धान्यवृद्धिकरं परम् ॥ D adds प्रमादेनापि तद्धान्यं पौषे व्ययं न कारयेत् ।
सर्वं धान्यमेकीकृत्य मेढि ( धि ? ) मूले तु स्थापयेत्.
9 B drops अथ.
10 C reads—द्वादशाङ्गुलमानं तु आढकं परिकीर्तितम्. D द्वादशाङ्गुलिको (?)...
(?) for द्वादश...मानैः.
11 C प्रमापयेच्च धान्यानि वामावर्तेन कीर्तितम्. D मापनं चैव धान्यानां वामावर्तेन
कारयेत्. For B, see Note under footnote 8 above.