कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

कृषिपराशरः ४१
लिखित्वालक्तकेनापि मन्त्रं सस्येषु बन्धयेत् ।
न व्याधिकीटहिंस्राणां भयं तत्र भवेत् क्वचित् ॥१९५॥
अथ जलरक्षणम्—
आश्विने कार्तिके चैव धान्यस्य जलरक्षणम् ।
न कृतं येन मूर्खेन तस्य का शस्यवासना ॥१९६॥
यथा कुलार्थी कुरुते कुलस्त्रीपरिरक्षणम् ।
तथा संरक्षयेद् वारि शरत्काले समागते ॥१९७॥
अथ कार्तिकसंक्रान्त्यां क्षेत्रे च रोपयेन्नलम् ।
केदारेेशानकोणे च सपत्रं कृषकः शुचिः ॥१९८॥
1 A appears to have omitted the line. B ०नैतन्मन्त्रं for ०नापिमन्त्रं.
D reads the line as एतन्मन्त्रं लिखित्वा तु सस्यमध्ये तु बन्धयेत्.
2 A reads thus तदा व्याधिकीटखगानां भयं न भवेत् क्वचित् ।
1-2 These lines are said to be taken, in the Jyotiṣtattva (p. 689),
from the Devī-purāṇa as quoted in the Dāna-ratnākara.
3 Before this line, C adds—स्वस्ति किष्किन्धावासात् प्रकटितपटुपराक्रमा-
क्रान्तार्तव (?) चय चकितभयकृतत्रिभुवनपरमेश्वरभट्टारकराजाधिराजश्रीमद्धनूमत्
पादा विजयिनः कृमिकीटपतङ्गमूषिकवाताम्भाभ्भाभ्मी पाण्डुरमुण्डी दधितंकादीन्
सर्वान् शस्यघातकान् समादिशन्ति—अमुकगोत्रस्य श्रोअमुकस्य क्षेत्रे दह दह
पच पच मथ मथ हूँ स्वाहा कञ्जान्तर (?) गर्जति वायुपुत्र इति ।
4 C मासि for चैव.
5 Omitted by A. D नो for न, धान्य for शस्य.
6 C कुलस्त्री for कुलार्थी, कुलस्य for कुलस्त्री. D omits the line and
reads instead—महातापेन शुष्के तु जले धान्यकृतिः कुतः.
7 A तद्वत् ( C तथापि, D तस्मात् ) for तथा. C drops सं. A, D
समागमे for ०गते. C…(?) हिमागमे for शरत्…समागते.
8 A rather illegible. B reads—घटप्रवेशसंक्रान्त्यां रोपयेत् तु नलं तथा ।
D आनले (?) रोप्यं ततः.
9 B केदारेशान for केदारेेशान. D कोणेषु for कोणे च, स्नातः for सपत्रं.
*Note: Bet. 8 and 9, D adds—नानौषधिसमायुक्तं शैवराली समाचरेत्.
७