कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

कृषिपराशरः ४७
अथ धान्यनिस्तृणीकरणम्—
निष्पन्नमपि यद्धान्यं न कृतं तृणवर्जितम्।
न सम्यक् फलमाप्नोति तृणक्षीणा कृषिर्भवेत् ॥१८९॥
कुलीरभाद्रयोर्मध्ये यद्धान्यं निस्तृणं भवेत् ।
तृणैरपि तु संपूर्णं तद्धान्यं द्विगुणं भवेत् ॥१९०॥
द्विवारं आश्विने मासि कृत्वा धान्यं तु निस्तृणम् ।
अथ पाकविहीनं हि धान्यं फलति माषवत् ॥१९१॥
तस्मात् सर्वप्रयत्नेन निस्तृणां कारयेत् कृषिम् ।
निस्तृणा हि कृषाणानां कृषिः कामदुघा भवेत् ॥१९२॥
1 C drops धान्य. D वितृणो for निस्तृणो.
2 B अकृत्वा ( C कुर्यात् ) for न कृतं.
3 In place of this line, A, D read कुलीरभाद्रयोर्मध्ये तद्धान्यं निष्फलं
( C निस्तृणं ) भवेत्.
5 A omits the line. C च for तु.
Note : A reads line 8 in place of l. 6, and reads l. 6 after the
line द्विवारं भाद्राश्विनयोः कुर्याद् धान्यं तु निस्तृणं inserted bet. कुलीर etc.
and निष्पन्नं etc.
6 C धान्यस्य for धान्यं तु, A भाद्राश्विनयोः for आश्विने मासि.
7 C फलं for धान्यं, माम for माष.
7-9 Omitted by A.
Note : For the verses from 189-192, D reads the following
verses :—विपद्यं स्यात् तद्धान्यं यदि तृणविवर्धितम् । कुलीरभाद्रयोर्मध्ये
तस्मात्तृणानि शोधयेत्।। तृणैरपि च संपूर्णं यद्धान्यं वितृणीकृतम् । संपूर्णं
फलवत्सस्यं कृषाणाः फलभागिनः ।। कुलीरभाद्रयोर्मध्ये तस्मात् सर्वं सुनिश्चितम् ।
यत्नतो बोधयित्वा तु धान्यं कुर्यान्निरामयम् ॥ न च सारप्रदानं तु तृणमात्रं
तु शोधयेत् । श्रावणे यत्नतः कुर्यान्नचेत्सिंहे समाचरेत् ॥ तृणौघैः परिपूर्णं
चेत् कृषिः फलवती कथम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वितृणां कारयेत् कृषिम् ॥
निस्तृणाहिकृषाणेन कृषिः कामदुघा भवेत् । धनधान्यसमायुक्ताः कृषाणाः फल-
भागिनः ॥