कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

४२ कृषिपरशरः
तिलधान्ययवानां च विधिरेष प्रकीर्तितः।
बीजे यत्नमतः कुर्याद् बीजमूलाः फलश्रियः ॥१६७॥
अथ बीजवपनविधिः—
वैशाखे वपनं श्रेष्ठं ज्येष्ठे तु मध्यमं स्मृतम्।
आषाढे चाधमं प्रोक्तं श्रावणे चाधमाधमम् ॥१६८॥
रोपणार्थं तु बीजानां शुचौ वपनमुत्तमम्।
श्रावणे चाधमं प्रोक्तं भाद्रे चैवाधमाधमम् ॥१६९॥
उत्तरात्रयमूलेन्द्रमैत्रपैत्रेन्दुधातृषु ।
हस्तायामथ रेवत्यां बीजवपनमुत्तमम् ॥१७०॥
विष्णुपूर्वाविशाखासु याम्यरौद्रानिलाहिषु ।
बीजस्य वपनं कृत्वा बीजमाप्नोति मानवः ॥१७१॥
1 A तु for च. B यवादीनां for यवानां च. In place of this line, D
reads बीजंधान्यं तथा चिन्त्यं यत्नेन परिशोधयेत्.
2 A प्रकुर्वीत for अतः कुर्यात्. B फलादयः for फलश्रियः.
4 A, D च रोहिणीरवौ ( C मध्यममुच्यते ) for तु...स्मृतम्.
5 B प्राहुः for प्रोक्तं.
N. B. Raghunandana, in the Jyotistattva (p. 689), attributes
the following lines to Parāśara :—
वैशाखे वपनं श्रेष्ठं मध्यमं रोहिणीरवौ।
अतःपरस्मिन्नधमं न जातु श्रावणे शुभम् ॥
6 C रोपणं for वपनं.
7 D मध्यमं for चाधमं and मध्यमध्यमम् for चैवा...धमम्.
Note: Bet. 4 and 6, D reads हेममाषाम्बुसिक्तस्य बीजस्य वपनं शुचिः ।
इन्द्रं च मनसा ध्यात्वा प्रशस्तं वपनं चरेत् । रोपणार्थं तु बीजानां शुचिर्भूत्वा
समाहितः ॥ Bet. 5 and 6, A adds विधानं सर्व बीजानां शुचौ
रोपणमुत्तमम्.
8 C • मूलेन्द्रा for • मूलेन्द्र. D पुष्येन्दु विष्णुसु for पैत्रेन्दुधातृषु.
9 D बीजस्य वपनं स्मृतम् for बीजवपनमुत्तमम्.
10 A रौद्रोरगेषु च for रौद्रानिलाहिषु. B यम for याम्य. D पूर्वांश्लेषा for
विष्णुपूर्वा, यमचित्राशिवाग्निषु for याम्य...हिषु.
11 A, B प्राप्नोति for आप्नोति. C वानवा for मानवः. D बीजोत्पत्तिं न
विन्दति for बीज...मानवः.