कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

कृषिपराशरः ३७
योक्त्रच्छेदे तु रोगः स्यात् सस्यहानिश्च जायते।
निपाते कर्षकस्यापि कष्टं स्याद्राजमन्दिरे ॥१४७॥
हलप्रवाहकाले तु गौरेकः प्रपतेद्यदि।
ज्वरातिसाररोगेण मानुषो म्रियते भृशम् ॥१४८॥
5 हले प्रवाहमाणे तु वृषो धावन् यदा व्रजेत्।
कृषिभङ्गो भवेत्तस्य पीडा वापि शरीरजा ॥१४९॥
हलप्रवाहमात्रं तु गौरेको नर्दते यदा।
नासालीढां प्रकुर्वीत तदा शस्यं चतुर्गुणम् ॥१५०॥
1 B योक्तू for योक्त्र. C अभियोगः for तु रोगः. A प्र for च. D रोगि
(गी ?) स्यान्निर्याणे हानिरव च for रोगः...जायते.
This line, with व्यासङ्गः for रोगःस्यात्, is attributed to Devala
by Raghunandana in Jyotistattva, p. 687.
2 A नृपादभीः कर्षके क्लिष्टे बन्धनं for निपाते...कष्टं स्यात्. C कर्षयो कर्तुर्बन्धनं
for कर्षक...स्यात्. D reads the line thus—निपाते दर्पकरणो कष्ट˙
बचनमेव च।
3 A प्रवहमाणे (C प्रवाहमाणे) for हल...काले. A पतयेत् (?) for प्रपतेत्.
D omits the line. This line, with हले प्रवाह्यमाने for हल...काले,
is attributed to Devala in the Jyotistattva (p. 687).
4 Omitted by C, D. A रोगाभ्यां for रोगेण. B तथा for भृशम्.
5 A, C हल for हले. B प्रवह for प्रवाह, यदि for यदा.
6 A, D शरीरात् for शरीरजा. B, D चापि for वापि. D तत्र for तस्य.
7 A प्रवहमानमालेतु (C प्रवाहमानमालेण) for हल...तु. B यदि for यदा.
D reads the line thus—प्रवाहयुक्तमात्रस्तु गोरेकः सरते यदि।
8 A नासालीढानि कुरुते (B नासालीढं प्रकुर्वन्ति) for नासा...प्रकुर्वीत. In
place of this line, D reads—तदालक्ष्मीं विजानीयाद् भवेत् सस्यं
चतुर्गुणम्।