कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

३६ कृषिपराशरः
एका जयकरी रेखा तृतीया चार्थसिद्धिदा ।
पञ्चसंख्या तु या रेखा बहुशस्यप्रदायिनी ॥१४३॥
हलं प्रवहमाणं तु कूर्ममुत्पाटयेद् यदि ।
गृहिणी म्रियते तस्य तथा चाग्निभयं भवेत् ॥१४४॥
फालोत्पाटे च भग्ने च देशत्यागो भवेद्ध्रुवम् ।
लांगलं भिद्यते वापि प्रभुस्तत्र विनश्यति ॥१४५॥
ईषाभङ्गो भवेद्वापि कृषकप्राणनाशकः ।
भ्रातृनाशो युगे भग्ने शौले च म्रियते सुतः ॥१४६॥
1 A या सुसिद्धिदा for चार्थ...दा. D चार्थकरी for जयकरी.
2 B पञ्चमाख्या for पञ्चसंख्या. D मुख्या पञ्च महारेखा for पञ्च...रेखा.
1-2 Attributed by Raghunandana, in Jyotistattva (Smṛtitattva, I,
p. 687), to Devala, with चार्थदायिका for चार्थसिद्धिदा, पञ्चमी या
भवेत् रेखा बहुशस्यफला हि सा for line 6.
3 B हलप्रवाहकाले (C ॰प्रवाहमाने, D हले प्रवाहमाने) for हलं...माणं.
3-4 Practically the same verse, with हले प्रवाहमाने तु कूर्म उत्पद्यते यदि
for line 7 and ततोऽग्नेश्च for तथा चाग्नि, is attributed by Raghu-
nandana to Devala in the Jyotistattva (p. 687).
5 फालप्रगाढ (?) भग्ने (D फाले संस्फुटिते) for फालोत्पाटे च. B भग्ने
for भग्ने.
6 A, B लांगूलो for लांगलं. B, C तस्य for तत्र, C पुत्र for प्रभु.
D लांगूल (लं ?) विद्यते यस्मिन् for लांगलं.. वापि. This line, with
लाङ्गूल for लाङ्गल and चापि for वापि, is attributed in the Jyoti-
stattva (p. 687) to Devala.
7 A संशयो जीवनस्य च for कृषक...नाशकः. B ईश (C ईशा) for ईषा,
कृषको जीवनाक्षमः (D कृषकोऽपि न जीवति) for कृषक...नाशकः.
C ईशाभंगावादावपि (D ईशभग्ने युग्मभग्ने) for ईषाभंगो भवेद्वापि.
8 A सनी (?) for शौले, भग्ने (also C) for भग्ने. B वृषः for सुतः.
C समीने for शौले च. D भवेद्युग्मे सलिले for युगे...च.