कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

२६ कृषिपराशरः
हलमष्टगवं प्रोक्तं षड्गवं व्यावहारिकम्।
चतुर्गवं नृशंसानां द्विगवं तु गवाशिनाम् ॥९६॥
नित्यं दशहले लक्ष्मीर्नित्यं पञ्चहले धनम् ।
नित्यं तु त्रिहले भक्तं नित्यमेकहले ऋणम् ॥९७॥
आत्मपोषणमात्रं तु द्विहलेन च सर्वदा । 5
पितृदेवातिथीनां च नान्नदाने भवेत् क्षमः ॥९८॥
अथ गोपर्वकथनम्—
गोपूजां कार्तिके कुर्याल्लगुडप्रतिपत्तिथौ ।
बद्ध्वा श्यामलतां शृङ्गे लिप्त्वा तैलहरिद्रया ॥९९॥
1 Before this line, D reads अथ हव ( हल ? ) निरूपणम्.
A, B व्यवसायिनां for व्यावहारिकम्. B धर्म्यं for प्रोक्तं ।
2 B च for तु ।
1-2 Attributing these lines to Hārīta, in Jyotiṣtattva (Smṛti-tattva,
I, p. 703), with अष्टागवं धर्महलं for हल...प्रोक्तं, जीविताथिनाम् for
व्यवहारिणाम्, ब्रह्मघातिनां for तु गवाशिनाम्, Raghunandana says that
such is the reading in the Viṣṇudharmottara.
4 A च for तु. C द्वि for त्रि, भुक्तं for भक्तं. D त्रिहले भुक्तिमात्रं तु for
नित्यं...भक्तं ।
3-4 Attributed by Raghunandana, in the same book, p. p. 688-
689, to the Rāja-mārtaṇḍa.
5 Omitted by C. D भवेन्नरः (?) for च सर्वदा ।
6 A तु for च.
B पुष्ट्यर्थं सोऽक्षमो भवेत् for नान्न...क्षमः ।
8 A, C पर्वे for पूजां.
A मासि for कुर्यात् ।
9 A ॰लताः for लतां. B स्कन्धे for शृङ्गे. C वाह fur बद्ध्वा, संलिप्य तेन
दोषया (?) for लिप्त्वा...हरिद्रया. D नित्य ( नृत्य ? ) गीतैश्च कौतुकैः for
लिप्त्वा...हरिद्रया ।