कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

४ कृषिपराशरः
यस्मिन् संवत्सरे चैव चन्द्रो राजा भवेद् ध्रुवम् ।
कुर्यात् शस्यान्वितां पृथ्वीं नैरुज्यं चापि मानवे ॥१६॥
शस्यहानिर्भवेत्तत्र नित्यं रोगश्च मानवे ।
यस्मिन्नब्दे कुजो राजा शस्यशून्या च मेदिनी ॥१७॥
नैरुज्यं सुप्रचारश्च सुभिक्षं क्षितिमण्डले । 5
यत्राब्दे चन्द्रजो राजा सर्वशस्या च मेदिनी ॥१८॥
1 A reads it thus—शस्यपूर्णा भवेत् पृथ्वी राजा संवत्सरे विधुः ।
B reads—यस्मिन्नब्दे विधू राजा शस्यपूर्णा च मेदिनी ।
2 B reads the line thus - नैरुज्यं च सुवृष्टिश्च सुभिक्षं क्षितिमण्डले ।
A reads—प्लवते चाधिकं वारि पृथिवीं नात्र संशयः । C reads—पूर्यते
चाधिकं वारि कुर्यादन्योन्यघातनम् ।
3-4 A संग्रामो वातवृष्टिश्च रोगोपद्रव एव च ।
यस्मिन्नब्दे नृपो मन्दः सर्वशस्या च मेदिनी ॥
[ 'Manda' denotes 'Saturn' whose influence is described
below. Here one naturally expects the influence of
Mars ].
B यस्मिन्नब्दे कुजो राजा सर्वशून्या च मेदिनी ।
नैरुज्यं सुप्रचारश्च दुर्भिक्षं क्षितिमण्डले ॥
[ The effects, described in the same verse, are self-contradic-
tory. ]
D संग्रामो वा भवेद्‌वृष्टि' ( वृष्टिः ? ) राज्योपद्रव एव च ।
वर्षाधिपो महीपुत्रः कुर्यादन्योन्यघातनम् ॥
5-6 A कुर्यात् शस्यवती' पृथ्वीं नैरुज्यं सर्वमानवे ।
यस्मिन्नब्दे बुधो राजा वसुधा धर्मशालिनी ॥
B यत्राब्दे चन्द्रजो राजा सर्वशस्या च भूर्भवेत् ।
धर्मे स्थितिर्मनःस्थैर्य' वृष्टिकारणमुत्तमम् ॥
D नैरुज्यमुपचारं च सुवृष्टि' क्षितिमण्डले ।
यस्मिन्नब्दे बुधो राजा शस्यलाभं विनिर्दिशेत् ॥