करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( ९८ ) करणकुतूहलम् [६]

अथोदयास्तसम्भवज्ञानं भौमगुरुशनीनामुपजात्याह-
प्राच्यामुदेति क्षितिजोऽष्टदस्रैः शक्रैर्गुरुः सप्तकुभिश्च
मन्दः । स्वस्वोदयांशोनितचक्रभागैस्त्रयो व्रजंत्य-
स्तमयं प्रतीच्याम् ॥ ६ ॥
प्राच्यामिति। भौमोष्टाविंशत्या २८ स्थितैः केन्द्रांशकैः
प्राच्यामुदेति तथा गुरुश्चतुर्दशभिः १४ शनिः सप्तदशभिः १७
अथोदयांशैश्चक्रांशेभ्यः ३६० शोधितैस्तत्तद्ग्रहस्य प्रतीच्या-
मस्तमयो भवति तथा भौमो द्विवेवैः ३३२ जीवोऽङ्गवेदा-
ग्निभिः ३४६ शनिखिवेददहनैः ३३४ प्रतीच्यामस्तमेति ।
उक्तं च "रवेरूनभुक्तिर्ग्रहः प्रागुदेति प्रतीच्यामसावस्तमेत्यन्य-
थान्यः" ॥ ६ ॥
अथ बुधशुक्रयोरुदयास्तज्ञानं वसन्ततिलकेनाह-
साक्षै ५० जिनै २४ ईंसितयोरुदयः प्रतीच्या-
मस्तश्च पश्चात्तिथिभि १५५ र्मुनिसप्तभूमिः १७७।
प्रागुद्गमः शरनखै २०५ स्त्रिधृतिप्रमाणै १८३
रस्तश्च तत्र दशवह्निभि ३१० रङ्गद्देवैः ३३६॥ ७ ॥
पञ्चाशद्भिः शीघ्रकेन्द्रांशैर्बुधस्य प्रतीच्यामुदयः, चतुर्विं-
शद्भिः २४ शुक्रस्य, पञ्चपञ्चाशदुत्तरशतेन १५५ बुधस्य
प्रतीच्यामस्तः, सप्तसप्तत्युत्तरशतेन १७७ शुक्रस्य पश्चिमाया-
मस्तः । अथ बुधस्य पञ्चोत्तरद्विशत्या २०५ प्राच्यामुदयः,
शुक्रस्य त्र्यशीत्युत्तरशतेन १८३ प्राच्यामुदयः, बुधस्य दशो-