करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( १६ ) करणकुतूहलम् । ६
साध्यमाने पञ्चगुणैः पञ्चत्रिंशद्भिः ३५ गुणनीयाः पश्चादस्तै
शरैः ५ पञ्चभिः प्रागुदये विपर्यैः पञ्चभिः ५ प्रागस्तेऽङ्गाग्नि-
संख्यैः ३६ षट्त्रिंशद्भिर्गुणनीयास्ततः स्वोदयेन भजेत् फल-
युक् शेषपङ्कैरिति फलेन युक्ताश्च ये प्राक्शेषाः पूर्वागतशेषकै-
रुद्गमो वाच्यः फलेन रहितैः प्राक्शेषैरस्तमयो वाच्यः । अथ
विशेषमाह-शोध्यमंकं खखाग्नि ३०० लक्षणमुदये न
शुध्येत्तदा व्यस्तशोधनं कार्यं खखाग्निभ्यः ३०० उदयः
शोध्यस्तदुत्थं भाजकेन भक्तं यत्फलं लभ्यते तच्छेषे व्यस्तं
धनमृणं कुर्याद्यत्र धनं तत्रर्णं यत्रर्णं तत्र धनं कुर्यादयं विधि-
रन्यत्रापि ज्ञेयो यथाहर्गणः १६०० ७४ पञ्चेशोनः १५
९० ५९ अब्दानां ४३८ भूपलवेन २७ । २२ युक्तः १५
९१८६ । २२ वेदाष्टबाणैः ५८४ भक्तः लब्धस्य २७३
प्रयोजनाभावः शेषैः ५५४ । २२ गजयुगबाणेभ्योऽधिकेन
प्रागस्तो गतः । शेषस्पष्टीकरणमत्र प्रागस्तत्वादृपस्योदयः
२५५ खखाग्निभिः ३०० रहितो न भवति तेनोदयः २५५
खखाग्नि ३०० मध्ये शुद्धः ४५ प्रागस्तत्वादङ्गाग्निभि ३६
गुणितः १६ २० स्वेन स्वोदयेन २५५ भक्तः लब्धेन ६
२४ प्रागागतं शेषम् ५५४ । २२ अस्तत्वादूनं क्रियते
व्यस्तं तदुत्थमिति युतम् ५६० । ४३ प्रोक्ताङ्कैः
सहान्तरम् १२ ४३ मोक्त .... ....
द्रुतोऽस्त इति, एवमन्यदपि यथास्थानं कार्यम् ॥ ३